Posted in Uncategorized

Happiness of little things

A month ago I taught my mom how to use YouTube and watch spiritual videos. She used to get irritate to find words and to type it. Then I taught her how to use YouTube microphones. She quickly snatched phone from my hand like a curious kid and followed all same steps as I had practically taught her.

As video came up on screen, big smile of joy danced on her face like little girl got her favorite chocolate since long time. Till then, she never typed a word, her finger always goes on microphone and there she is goes….

That happiness on her face makes me happy.

~~~

See, happiness is in little things. Enjoy it wholeheartedly. Don’t ever be in wait for something big will happen and then you’ll be happy. Nah…

Btw, she has watched entire Ramayana and Mahabharata old Tv serials, I think that’s her 5th or 6th time only. 

Posted in Uncategorized

I am on Wattpad!

hey guys!

Wattpad is online self publishing platform. where you can publish poems, articles, short stories, novel, novella, in short anything which is legal, not plagiarism stuff. you can upload your content either through computer or app. wattpad app is super amazing experience to use. just loved it. easy and snappy way to connect with readers, and to know their thoughts about your writing. you can join groups (club) and meet with newbie and published author. we can learn a lot from their work. wattpad is truly a boon for new writers.

On wattpad i’ve published two content. one is spiritual article “Atheist became Theist” and another is a short romantic story “Wedding Anniversary“.

Here is a link to visit my wattpad profile: (Follow me)

https://www.wattpad.com/user/Toroneel

Posted in English, Uncategorized

My Story of becoming from Atheist to Theist

I have always been a rigidly believer of scientific principles and cogitation. So, I don’t easily believe in anything what people say. If logically a question of ‘believing in god’ won’t fit in my mindset, I will not believe in god. That was the deal. If answerer will convince me with making perfect sense, then I’ll bow down with respect, and from then surely believe in god without a shadow of doubt.

What is the God ? How karma works ? –– to understand these big and complex question, I was very curious when I was at the age of 11 or 12. I had never seen god. So why should I believe in god ?

When I ask people, ‘do you believe in ghost ?’

they says, ‘no way… why should I ?’

then i ask, ‘do you believe in god ?’

they says with smile on face, ‘oh yes… of course…’

then I ask, ‘have you ever seen a ghost or god ???’

they scratch their head with little confusion and says, ‘no… haven’t seen either of them…’

I smiles with a little excitement and says, ‘you haven’t seen any of them. Then why are you believing in god and not in ghost !? Why so much differentiated to ghost ?’

And they didn’t had any clear answer to say.

Anyways, this is what I was thinking when I was at that age. Now it’s seems childish to me.

When home relatives used to ask me, ‘do u believe in god ?’

Then I used to say, ‘yes. I do. But inside my heart I wasn’t believing in god’ because I didn’t have had any clear perception of god. Nobody had told me why should I believe in god ? Even education didn’t teach me about ‘believing in god…’.

When exams used to come, mom usually used to say to me before I went out for exam, ‘Parth, you prayed to god to get god’s blessing ? have you !?’

I rolled my eyeball and said, ‘come on mom… All this formalities are necessary ?’

Mom spoke with a tone of fake anger, ‘this isn’t formalities… this is virtues (sanskara). being atheist is not a great thing… let me see how you pray…. Do it.’

Then reluctantly I picked up my ankle, and stand in front of the statue of god and said, ‘hey man, blessed me.’

I looked back and observe her facial expression. She was staring at me with a spark of anger, as I went out she closed her eyelid in slow motion. She had aversion expression on her face.

Well, now I am a totally different person then I was before. I didn’t become theist suddenly; nobody had scared me to believe in god. Nobody had told me if you don’t believe in god, you are committing big sin. No. my granddad’s answer made me think. And that answer gradually leads me to the path of theist. A new perspective had changed my entire belief system. And that changed me completely inside out. Now I believe in god with whole heartedly. His precious golden words of wisdom will always echo into my mind till the last breath I’ll inhale.

So, here is my story of becoming theist.

After study 11th – 12th , I used to come from school or tuition before sunset. All day studying books and listening teachers lecture I got pretty much bored. So I used to sit with my granddad to fresh up mood. In our conversation (satsang) I used to ask him my common question. And he couldn’t have clear answer of my question. And we end up our satsang with unanswered question.

But that day was different than others. Something unforgettable I had listened from him, which was imprinted into my mind forever.

As always I asked him same question that day, ‘show me your god ? give me proof of it ? than I will believe in god.’ I was saying in very egoistic way.

Granddad coughed and cleared his throat, then said with little anger expression, ‘god is not a thing that I can show you. This physical eyes are not capable to look at him. We can only experience and feel his existence. We need to develop perspective to look him. Once you do it, then god is everywhere. ’ he closed his old deepened eyelids and smiled with lasted two yellow teeth.

Me : come on, dadu (granddad). Don’t talk in air. Be logical.

Granddad : okay, bring one cup of milk.

I thought, to answer the god existence, milk has nothing to do with it. But anyway, I brought it and put it in front of him.

I asked him with questionable face : why is this milk for ???

Granddad didn’t answer, in fact he asked : can you give me ghee (clarified butter) from milk right now…!

I said : I can’t give it right now, but it’s takes process to get it.

Granddad said : but I can see ghee into the milk. Can’t you see it ?

I stir my finger into the cup and checked if it is there ? but it wasn’t.

I said : I can’t see ghee into the milk. It is only milk.

Granddad : no, there is a ghee in it. I can see it. Can’t you see it ?

I got a little angry on his absurd talk. And said : I can’t see ghee in it dadu. It’s a milk.

Granddad got serious and asked : okay, what will you do to get ghee out of milk ?

I said : from milk I’ll get yogurt, from yogurt I’ll get butter milk, from butter milk I’ll get butter, from butter I’ll get ghee for you. (but I won’t let you eat. Cause you’ve already got enough cholesterol. Dadu laughed with almost empty mouth.)

Granddad : very good, its takes process to get ghee, right ?

I nodded.

Granddad : could you able see ghee into the milk without processing ?

I shook my head.

Granddad : exactly, we can’t see ghee into the milk without processing ? but that doesn’t means ghee isn’t there into the milk, right ?

Me : right… ghee is already into the milk. Only needs process to get it.

Granddad : yes, it’s takes process. Same thing applicable for your question of the god existence. You can’t see god that doesn’t means god isn’t exist. God is everywhere. Same like ghee is everywhere into the milk. We can’t see Ghee until we process. And we can’t see god until we don’t create perspective of looking him. He is everywhere. Just like air. Air is an invisible but that doesn’t mean air isn’t here. It’s is here, it’s everywhere. That’s why we breathing isn’t it ? if develop a perspective of looking to god everywhere, then god is everywhere. Faith and trust are the two huge pillars to experience god. If you develop unbreakable trust in yourself, and faith in god, then god is everywhere. This level doesn’t come over night. It’s takes process. Just like to get ghee from milk it’s takes process. No need to find him in church or temple. He isn’t live only there. He is right inside us. In a form of the energy.

I was stunned by what granddad had said. Especially example of the milk and air. Curtain of illusion and disbelief was felled down. New perspective had taken place into my sight. I didn’t become suddenly theist. But from that day, the journey of theist had been started. I will always be grateful to him. For clarification of The God.

Writer – Parth Toroneel.

Posted in Short Stories, Uncategorized

સમયના ઓવારણાં – ટૂંકી વાર્તા

દિવાલ ઘડિયાળમાં સવા અગિયાર વાગ્યા. દિવ્યા સ્કૂલે મોડી ન પડે એની ઉતાવળમાં મમ્મીએ રસોડામાં જમવાની થાળી પીરસતા ટહુકો કર્યો, ‘દિવ્યા… જો આ સવા અગિયાર થઈ ગયા. સ્કૂલ જવા અમી તારી રાહ જોઇને ઊભી હશે. ચાલ તો જમવા બેસી જજે’

‘મમ્મી બસ બે જ મિનિટ, આટલું લેશન પૂરું કરીને આવું છું.’

દિવ્યાએ લેશન પૂરું કરીને નોટ-પેન્સિલ સ્કૂલબેગમાં મૂકી રસોડામાં દોડી.

‘જોજે આ કેટલા વાગ્યા, આપણાં માટે કોઈકને ખોટી કરીએ એ સારું લાગે…!’ મમ્મીના અવાજમાં હળવા ઠપકાનો રણકો ભળ્યો.  

દિવ્યાએ જમવા બેસતા કહ્યું, ‘મમ્મી હજી અડધો કલાકની વાર છે, અને આમેય અમે દરરોજ દસ મિનિટ વહેલા જ પહોંચી જઈએ છીએ.’

મમ્મીએ દિવ્યાના લંચબોક્સમાં નાસ્તો ભરતા કહ્યું, ‘બેટા, તું અને અમી એકબીજા સાથે બેસીને જ નાસ્તો કરો છો ને !’

‘હા મમ્મી, અમે સાથે બેસીને જ નાસ્તો કરીએ છીએ,’

મમ્મીએ દિવ્યાની સ્કૂલબેગમાં લંચ-બૉક્સ અને પાણીનો બાટલો મૂકી તૈયાર કરી દીધી. દિવ્યાએ હાથ-મોં ધોઈને બુટ-મોજા પહેરી લીધા. ઘોડિયામાં ઊંઘેલા યશના રતુંબડા ગાલ પર બચી ભરી સ્કૂલબેગ ખભે ચડાવી લીધી. યશની ઊંઘ તૂટતાં જ ગલગોટા જેવુ મોઢું બગાડી રડવા લાગ્યો.

‘દિવ્યા…’ મમ્મીએ ઠપકાભર્યા અવાજમાં ટપારતા બોલી ‘…શું કામ બિચારાને ઊંઘમાંથી ઉઠાડયો. એક તો માંડ માંડ ઊંઘ્યો હતો ને તું વળી…’ મમ્મીએ યશને ઘોડિયામાંથી તેડી લઈ પીઠ થાબડતા છાનો રાખવા લાગી.

નટખટ દિવ્યા મીઠું હાસ્ય વેરતી ‘બાય…મમ્મી…’ કહીને અમીના ઘર તરફ સ્કૂલે જવા ઝડપભેર પગ ઉપાડ્યા.

દિવ્યા એની બહેનપણી અમીના પપ્પા સાથે રોજ સ્કૂલે એમના સ્કૂટર પર સાથે જતી અને સાથે આવતી. સ્કૂલે જતાં દિવ્યાની નજર સ્કૂલની નજીક આવેલા આનંદ-મેળા પર પડી. મેળામાં દેખાતા ઊંચા ચકડોળને જોઈને ખુશ થતાં એણે કહ્યું, ‘અમી, જો આ બાજુ, આપણી સ્કૂલની નજીક જ કેટલો સરસ મેળો આવ્યો છે નઇ…!’

અમીએ એ બાજુ નજર કરતાં કહ્યું, ‘અમે તો આજે જ એ મેળામાં જવાના છીએએ…’ અમી ખુશ થતાં ગાતી હોય એમ બોલી, ‘મારા પપ્પાએ તો અમારા માટે ટીકિટો પણ લઈ રાખી છેછેએ…નૈ પપ્પા.’ અમી એ મેળામાં જવાનો ઉત્સાહ લહેકામાં ગાઈને વ્યક્ત કર્યો. પપ્પાની પાછળ બેઠેલી અમીએ કસીને પપ્પાને ભેટી લઈ પ્રેમથી દબાઈ લીધા. દિવ્યાએ અમીને જોઈને અછડતું હાસ્ય ચહેરા પર ખેંચ્યું.

*

સ્કૂલથી છૂટીને દિવ્યા અમીના ઘરે ઉતરી ‘બાય અમી…’ કહી ઘરે દોડી જતી. દિવ્યા ઘરે જઈને સ્કૂલબેગ એની જગ્યાએ મૂકી દઈ હાથ-પગ મોઢું ધોઈ લેતી. યશ જાગતો હોય ન હોય તો સ્કૂલનું લેશન લઈને રસોડામાં બેસી જતી, ને મમ્મી એને ભણતી જોઈને રસોઈ બનાવતી. ઘોડિયામાં પોઢેલા યશને રૂમની એકલતાનો અંધકાર ઘેરી વળતાં ક્યારેક જાગી જતો. એના રડવાનો અવાજ આખા ઘરમાં ગુંજી ઊઠતો. દિવ્યા યશને ઘોડિયામાંથી તેડી લઈ ખોળામાં બેસાડી રમાડવામાં મશગુલ થઈ જતી. યશને બચીઓ ભરીને લાડ લડાવતી. પેટ પર ગલીપચી કરી, તાળીઓ પાડી હસાવતી. યશની કાળી પાણીદાર આંખો પણ હીરાની કણીની જેમ ચમકતી. દિવ્યાને ચકવકળ કીકીઓથી જોઈને તરત જ ખિલખિલાટ બોખલું હસી જતો. હાથ-પગ હવામાં ઉછાળી તાલમાં આવી જતો. સાંજે દિવ્યા જમી લઈ પપ્પા નવ વાગે કામેથી થાક્યા-પાક્યા આવે એ પહેલા તો ઊંઘી જતી. સવારે પપ્પા વહેલા કામ પર નીકળી જતાં. આમ આ દરરોજના કાર્યક્રમનું દિનચક્ર ચાલે જતું.

*

સ્કૂલની રિશેષ પડતાં અમી દિવ્યાના ક્લાસમાં નાસ્તો કરવા આવી જતી. અમીએ સ્કૂલેમાં રાખેલા પ્રવાસનું પૂછતાં બોલી, ‘દિવ્યા, તું પ્રવાસમાં આવવાની છે…?’

‘ખબર નઇ, ઘરે પૂછીને કહીશ… તું જવાની છે..?’

‘હંઅ… અમારા ક્લાસમાં તો બધા જ જાય છે એટલે હુંયે જવાની છું… તું પણ સાથે આવજે, બહુ મજા આવશે ફરવાની…’ અમીએ દિવ્યાનો નાસ્તો ચાખતાં પ્રવાસ જવાની ઉત્કંઠા બતાવી.

એ દિવસે દિવ્યા સ્કૂલેથી દરરોજ કરતાં વધુ થાકેલી ઘરે આવી. નંખાઈ ગયેલા શરીરે રસોડામાં આવી ઢીલીઢફ બની બેસી ગઈ. મમ્મીને રસોઈ બનાવતા જોયે જતી દિવ્યાને ઘરમાં પપ્પાનો દરરોજ ખાલીપો વર્તાતા થાકેલા અવાજમાં જાણે શોષ પડતો હોય એમ બોલી, ‘મમ્મી…, પપ્પા ક્યારે આવશે….?’

‘બેટા, પપ્પા દરરોજ નવ વાગે જ તો આવે છે… કેમ શું હતું…?’

‘મમ્મી, પપ્પા થોડાક વહેલા જમવા આવતા હોય તો, દરરોજ કેટલા મોડા મોડા આવે છે.’ દિવ્યાના ઉતરેલા ચહેરા પર અણગમો તરી આવ્યો. પપ્પાની ફરિયાદ કરતાં દિવ્યાએ ઉમેર્યું, ‘મમ્મી, મારી બધી બહેનપણીના મમ્મી-પપ્પા એમને રોજ સ્કૂલે લેવા-મૂકવા આવે છે. રજા હોય ત્યારે એમને બહાર ફરવાયે લઈ જાય છે. મને તો પપ્પા ક્યારેય ફરવાયે લઈ જતાં નથી. સવારે ઉઠું એ પહેલા તો એ કામે જતાં રે છે, અને સ્કૂલેથી આવું ત્યારેય એતો કામે જ હોય છે, અને મારો ઊંઘવાનો સમય થાય ત્યારે છેક મોડા આવે છે. મારી સાથે વાતો કરવા કે ફરવા લઈ જવાનોયે એમની જોડે સમય જ નથી. ’ દિવ્યા રડમસ અવાજે પપ્પાના ગેરહાજર પ્રેમની ખોટ સાલતા મનમાં દબાયેલી વ્યથા ફરિયાદ સ્વરૂપે કહી દીધી.  

‘તારી વાત હું સમજુ છું બેટા, પણ પપ્પા એમનું કામ પતે પછી આવે ને..,’ મમ્મીએ રોટલો તવી પર ઊથલાવતા બોલી.

થોડીક ક્ષણો ચુપકીદી છવાઈ ગઈ.

દિવ્યાનો ઉતરેલો ચહેરો અને શરીરે થાકી ગઈ હોય એમ શાંત ચૂપચાપ બેસી રહી. ગરમ તવી પર શેકાતા રોટલાને અધખુલ્લી આંખે બનતો જોયે જતી. રોજ દિવ્યા સ્કૂલેથી આવીને લેશન કરવા બેસી જતી. આજે એને શાંત, અને શૂન્યમનસ્ક ઢીલી બેઠેલી જોઈને મમ્મીએ એના મોઢા પરના ભાવ કળી લેતા બોલી, ‘શું થયું બેટા..? કેમ આજે આટલી શાંત બેઠી છે..? સ્કૂલમાં મેડમે કશું કહ્યું કે શું…?’

દિવ્યાએ નકારમાં માથું હલાવ્યું.

‘તો પછી કેમ આમ ઢીલી બેઠી છે…! સ્કૂલમાં શું ભણી આવી એ વાતો તો કર મમ્મી જોડે…’

‘મમ્મી, આજે સ્કૂલમાં ટીચરે ક્લાસમાં કહેતા હતા કે જેને ઈચ્છા હોય એ એક દિવસના પ્રવાસ માટે નામ નોંધાવી ફી ભરી દે.’

‘તો તારે જવું છે બેટા…?’

દિવ્યાએ જવાબમાં ખભા ઉછાળી ના પાડી.

‘કેમ..? અમી નથી જતી…?’

‘એ તો જવાની છે એમ કહેતી હતી,’

‘તો પછી… તારે કેમ નથી જવું..? ફીની ચિંતા કરે છે બેટા…!?!’

દિવ્યાની આંખોમાં આંસુ છલકાય એ પહેલા માથું નીચું ઢાળી દીધુ. નખ સાથે રમત કરતાં દડદડ આંસુ ટપકવા લાગ્યા. સાતેક વર્ષની દિવ્યા ઘરની સામાન્ય આર્થિક પરિસ્થિતિથી વચ્ચે રહીને જલ્દી સમજણી થઈ ગઈ હતી. મમ્મીના પ્રશ્નનો જવાબ એણે આસુંથી આપ્યો. મમ્મીએ દિવ્યાને રડતી જોઈને હૈયું વ્હાલથી ઉભરાઇ આવ્યું. મમ્મીએ લાગણીઓની લગામ ખેંચતા બોલી, ‘બેટા, તું ફીની ચિંતામાં રડે છે…! બોલ તો કેટલી ભરવાની કીધી છે…’

‘ના મમ્મી, મારે પ્રવાસ નથી જવું…’

‘કેમ…? ક્લાસમાં તારા બધા મિત્રો જાય ને તું ન જાય એવું થોડું ચાલે બેટા… બોલ તો કેટલી ફી ભરવાની છે…? પપ્પા જોડે હું વાત કરી લઈશ…બસ’ મમ્મીએ દિવ્યાના કોરા માનસ પર ખોટી છાપ ન પડે એ માટે હસતાં ચહેરે દિવ્યાના મનમાં ગરીબીના ખ્યાલ દૂર કરતાં ફરીથી પૂછ્યું, ‘બોલ તો બેટા, કેટલી ફી કીધી છે…?’

‘એક્સોવીસ રૂપિયા, પણ મમ્મી…’

‘બસ… આટલી ફીમાં આટલા મોઘા આંસુ પાડી દીધા… કાલે સ્કૂલ જતાં યાદ કરીને ફી લઈ જજે…હો બેટા…’ બોલીને મમ્મીએ દિવ્યાને આસુંથી ખરડાયેલું મોઢું ધોઈને પાણી પી લેવા મોકલી.

દિવ્યા રસોડામાં આવી મમ્મીના શબ્દોની હૂંફ અનુભવતા મમ્મીની કમર ફરતે હાથ વીંટાળી વળગી પડી. દિવ્યાના પાતળા કુમળા હાથ મમ્મીની કમરે અડતા જ મમ્મીએ દિવ્યાનું ગરમ શરીર થરમૉમિટરની જેમ ભાંપી લીધું. મમ્મીના ચહેરા પર ચિંતાના ભાવ ખેંચાયા. મમ્મીએ રોટલાવાળા હાથ ધોઈ, દિવ્યાના ગળે, કપાળે, ગાલે હાથ અડાડી તપાસી જોઈ. દિવ્યા ચૂપચાપ કશું બોલ્યા વિના મૂંગી ઊભી રહી. મમ્મીએ દિવ્યાને આમ ભાગ્યે જ ઢીલી પડેલી જોઈને હૈયામાં મમતાભર્યું મોજું ઉમટી આવ્યું. ચહેરા પર ચિંતાની રેખાઓ તંગ થઈ ઊછળી. દિવ્યાને છાતીએ લગાવી લીધી.

‘બેટા, તને તાવ જેવુ લાગે છે..?’ મમ્મી દિવ્યાની શુષ્ક આંખમાં જોઈને બોલી.

‘થોડું થોડું લાગે છે…’ દિવ્યા મંદ મંદ ઓગળેલા અવાજમાં બોલી. 

‘બેટા, તાવ હોય તો કેમ કશું બોલી નઇ…? મમ્મીને કહેવાય તો ખરું ને…! બોલ તો, ક્યારથી તાવ જેવુ લાગે છે…? ’ દિવ્યાને મૂંગી રડતાં જોઈને મમ્મી લાગણીભીની થઈ ગઈ. દિવ્યાના ગરમ ગાલે વાત્છલ્યભર્યો હાથ ફેરવી બચી ભરી બાથમાં લઈ લીધી.

‘મમ્મી…’ દિવ્યા આંસુ લૂછતાં અશક્ત સ્વરે બોલી ‘…મને ઊંઘ આવે છે… હું સૂઈ જઉં…?’

‘હા બેટા, હું જમવાનું બનાવું ત્યાં સુધી સૂઈ જા હો…, પપ્પા આવશે એટલે સાથે જમવા ઉઠાડીશ. કશું ન થાય હો બેટા, એમાં રડાતું હશે. તાવ તો આવે ને જાય. થોડીક વાર સૂઈ જઈશ પછી સરસ લાગશે..હો બેટા. ’ બોલીને દિવ્યાને પલગમાં ધાબડો ઓઢાડી વાત્છલ્યભર્યો હાથ કપાળ પર ફેરવી સૂવડાવી. દિવ્યાના ગરમ કપાળે બચી કરી મમ્મી રસોડામાં અધૂરી રસોઈ કરવા ગઈ.

સાંજે પપ્પા કામ પરથી આખા દિવસના થાક્યા-પાક્યા ઘરે આવ્યા. મમ્મીએ દિવ્યાના કપાળ પર હાથ ફેરવ્યો. દિવ્યાનુ શરીર ગરમ હતું. દિવ્યાને ધીમાં અવાજે ઉઠાડતા બોલી ;

‘બેટા, પપ્પા આવી ગયા છે. ચલ તો જમવા, ભુખ લાગી હશે તને,’

‘ભૂખ નથી મમ્મી…’

‘બેટા થોડુક ખાઈ લઇ દૂધ પી સૂઈ જજે બસ…’

‘ના…’ બોલીને પાસું ફેરવી પાછી ઊંઘી ગઈ.

મમ્મીએ દિવ્યાના પાતળા હાથ પર હથેળી મૂકી ફરીથી શરીર તપાસી જોયું. દિવ્યાનું શરીર તાવથી તપતું હતું. મમ્મીના ચહેરા પર ચિંતાની ગંભીર રેખાઓ તંગ થઈ.

પપ્પાને જમવાનું પરોસતા મમ્મીએ કહ્યું, ‘સાંભળો છો, દિવ્યાને તાવ હોય એવું લાગે છે. આજે જમ્યા વગર જ વહેલા સૂઈ ગઈ.’

‘ચિંતા ના કર એતો વાતાવરણની અસરનો સામાન્ય તાવ તો રે.’ પપ્પાએ મમ્મીની વાતને સામાન્ય લઈ જમવામાં જોતરાઇ ગયા.

‘તો પણ, તમે બાજુમાં ડોક્ટર તુષારભાઈને બોલાવી જુઓને… અત્યારે એ ઘરે જ હશે…’

‘અરે આખો દિવસના કંટાળયા હોય ને અત્યારે એમને વળી જગાડવા જવાતું હશે…? તુયે સાવ છેને…? સવારે બોલાવીને તપાસાઇ દઇશું બસ…’

‘ના ના… સવારે નઇ… અને એમને કો’ક થોડું કહેવાય…! આપણાં પાડોશી તો છે.’

‘અરે આતો સામાન્ય તાવ કહેવાય, એમાં તું આટલું ટેંસન ના લઇશ…! વગર જોઈતી દવામાં ખાલીખોટા નિચોઈ લેશે…’

‘તમે દિવ્યાને અડી તો જુઓ પણ, બિચારીનું શરીર કેટલું ગરમ છે… ના, તમે ગમે તે કહેતા હોવ, દિવ્યાને તુષારભાઈ જોડે તપાસી નહિઁ જોવડાવો ત્યાં સુધી મારો તો જીવ હેઠે નઇ બેસે. બસ આ કહી દીધું તમને…’ મમ્મીના અવાજમાં ભળેલા અસ્વસ્થતાના રણકાએ વાતમાં ગંભીરતાની ધ્રુજારી ફેલાવી.

‘હા, ભાઈ સારું… જમીને પછી હોય તો બોલાવીને તપાસી જોવડાઈએ બસ… ’ મમ્મીને ધરપત કરાવતા બોલ્યા.

જમીને પપ્પાએ તુષારભાઈને દિવ્યાની તબિયત તપાસી લેવા જણાવ્યુ. તુષારભાઈ એમની બેગ અને સ્થેસ્થેસ્કોપ લઈને આવ્યા. મમ્મીએ દિવ્યાને ઉઠાડી પલંગમાં બેઠી કરી. તુષારભાઈને દિવ્યાના ગળે હાથ મૂકતાં બોલ્યા, ‘હમ્મ… તાવ તો છે.’ મમ્મીના ચહેરા પર પાછા ચિંતિત ભાવ સળવળ્યા.

તુષારભાઈએ બેગમાંથી થરમૉમિટર કાઢી દિવ્યાની જીભ નીચે થોડીક વાર રાખ્યું. થરમોમીટરનો પારો 100.4 F ચડીને સ્થિર થયો. સ્થેથોસ્કોપથી છાતીના ધબકારા તપાસ્યા. આંખો, જીભ પર ટોર્ચ કરીને તપાસી. 

‘કેટલા દિવસથી તાવ જેવુ છે…?’ દિવ્યા ઘેનાયેલી આંખે બેઠેલી હતી. મમ્મી જવાબ આપતા કહ્યું, ‘આજે સવારે તો એકદમ રમતી-કૂદતી હતી, ને સાંજે સ્કૂલેથી આવી ત્યારે ઢીલું ઢીલું બોલતી હતી એટલે મને લાગ્યું કે તાવ છે’

દિવ્યા પલંગમાં ઢીલીઢફ બેસી ઘેનાયેલી આંખે ઝોકા ખાતી જાગી રહેવા મથતી.

તુષારભાઈએ બેગમાંથી તાવની બાટલી અને ગોળીનું પત્તું આપી દવા લેવાનો સમય કહ્યો. દિવ્યાના ગાલ પર હાથ ફેરવી હસતાં કહ્યું ‘સરસ થઈ જશે હો બેટા…’

તુષાર ભાઈએ બેગ સંકેલી ઊભા થતાં બોલ્યા, ‘તમે વહેલા જાણ કરી એ સારું કર્યું. બાકી અમુક પેરેન્ટ્સ તો બાળકો માટે સમય કાઢે નહીં ને સામાન્ય તાવ છે એમ કહી અવગણતા હોય છે, ને બાળક બિચારું એકલું એકલું મુઝાયે જાય ને પછી સામાન્ય તાવમાંથી ડેન્ગ્યુ નિકડે એટલે ઘરવાળા ભરાઈ પડે…! આજકાલ છાપામાં જોતાં જ હશો તમે… ડેન્ગ્યુએ કેટકેટલા લોકોનો ભરડો લીધો છે…!’

‘એટલે સાહેબ, ડેન્ગ્યુનો તાવ તો નથી ને…?!! ’ પપ્પાના ચહેરા પર ચિંતાના ભાવ ડોકાયા.

‘ના ના, ડેન્ગ્યુનો તાવ નથી ભરતભાઇ.., ડેન્ગ્યુનો તાવ તો ત્રણ ત્રણ દિવસે પણ ન ઉતરે…’ આખી વાતચીત દરમ્યાન મમ્મીના ચહેરા પર ચિંતાનો ભાવ વધુ ઘૂંટાતો જોઈને તુષારભાઈએ હાશકારો આપતા બોલ્યા ‘…બેન, તમે જરાયે ચિંતા ના કરો. બસ આતો સામાન્ય તાવ છે. એને ખવડાવી દૂધ સાથે કીધી એ દવા યોગ્ય સમયે આપી દેજો. સવારમાં તો એકદમ સરસ થઈ જશે.’ આટલું સાંભળતા મમ્મીના ચહેરા પર ચિંતાના ભાવ વિખૂટા પડી વેરાવા લાગ્યા. દિલસાભર્યા શબ્દોએ હૈયે શાતા વળી.

તુષારભાઈએ બેગ સંકેલતા બોલ્યા, ‘…અને હા ભરત ભાઈ, કોઈપણ તકલીફ હોય તો અડધી રાત્રેય બેઝીજક કહેજો.’ ઊભા થઇને બહાર નિકડવા જતાં જ ભરતભાઈ એ પૂછ્યું, ‘સાહેબ, દવાના કેટલા આપવાના…’ આગળ બોલવા જાય એ પહેલા જ તુષારભાઈએ ભરતભાઈના ખભે હાથ મુક્તા કહ્યું, ‘ભરતભાઈ તમેય પાડોશી થઈને ખરું પૂછો છો હો… ચાલો ત્યારે…’ હળવું સ્મિત ફરકાવતાં તુષારભાઈ નિકડ્યા.

પપ્પાએ દરવાજો બંધ કર્યો ને તરત જ મમ્મીએ અદબવાળી ચહેરા પર કરડાકી ધારણ કરી પપ્પા તરફ ફરી.

‘જોયુંન, તમને કીધું હતુંને કે તાવ છે, તમે તો ભૈસાબ કોઈ વાતને ગંભીરતાથી લેતા જ નથી. તુષારભાઈએ શું કીધું સાંભળ્યુંન તમે…! સામાન્ય છે સામાન્ય છે કરીને તમે તો મારી દીકરીને માંદી પાડત…’ મમ્મીના ઉતાવળા અવાજમાં માતૃત્વની વેદના કકળી ઉઠી. ‘…અન કામમાંથી તમે થોડો સમય કાઢતા હોય તો… આખો દિવસ બળ્યું કામ કામ ને કામ જ, સાંજે દિવ્યા પણ કહેતી’તી કે, તમે તો એની સાથે વાતચીત કરવા કે ફરવા લઈ જવાનો જરાયે સમય જ નથી કાઢતા. શનિ-રવિયે કામ પર જ રહો છો. એકાદ વેળા રજા લઈને બગીચામાં ફરવા લઈ જતાં હોય તો કેટલી ખુશ થઈ જાય બિચારી…’ મમ્મીએ પપ્પાની બેકાળજી અને બેજવાબદારી પર ધ્યાન દોરતા થોડાક કડક શબ્દોમાં કહી નાખ્યું. મમ્મીના ઠપકામાં સત્યતાનો રણકો ખણકતો હતો એટલે પપ્પા વળતો જવાબ આપવા માટે કોઈ શબ્દો ન જડયા. માત્ર ભોંઠા પડી નિ:શબ્દે હકારમાં ડોકું હલાવે ગયા.

મમ્મીએ દિવ્યાને થોડુક જમાડીને દૂધ સાથે દવા આપી પાછી સુવડાવી. દિવ્યા સૂઈ ગઈ ત્યાં સુધી મમ્મી માથે મમતાભર્યો હાથ ફેરવતી ગઈ.

*

મમ્મી સવારે વહેલા ઉઠી પપ્પા માટે ગરમા-ગરમ ચા-નાસ્તો બનાવી આપ્યો. મમ્મીએ ગાઢ નિંદ્રામાં સૂતેલી દિવ્યાના કપાળ અને ગળા પર હાથ મૂકી તાવ છે કે નહિઁ એ તપાસી જોયુ. પપ્પાએ નાસ્તો કરતાં એમને પણ ચિંતા થાય છે એવો ભાવ વ્યક્ત કરવા મૂંગા સાંકેતિક ભાવમાં ભ્રમરો ઊંચી ઉછાળી મમ્મીને પૂછ્યું, ‘છે તાવ…!?!’

મમ્મીએ પણ સાંકેતિક જવાબમાં માથું હલાવી ‘ના’ કહી.

મમ્મીએ દિવ્યાને દરરોજ કરતાં થોડીક વધુ સુવા દીધી. પપ્પા ચા-નાસ્તો કરી ઊભા થયા.

‘સાંભળો છો, દિવ્યાને સ્કૂલમાંથી એક દિવસનો પ્રવાસ રાખ્યો છે, આ શનિવારે, અમી પણ સાથે જવાની છે. દિવ્યાને મોકલીએ તો…! ’ મમ્મી થોડાક ખચકાટ અનુભવતા બોલી.

‘કેટલી ફી ભરવાની છે…?’ પપ્પાએ ગજવામાંથી પાકીટ કાઢતા કહ્યું.

‘એક્સોવીસ… મોકલવી જોઈએ ને…!??’ મમ્મીએ ફરીથી પ્રશ્નની ટકોર કરતાં પૂછ્યું.

‘હાસ્તો… મોકલવી જ જોઈએ. ફરશે-જોશે તો કઇંક નવું શીખશે.’ ખુલ્લી માનસિકતાના વિચારો પ્રગટ કરતાં મમ્મીના હાથમાં ફી મૂકી.

મમ્મી પણ મૂડમાં આવી જતાં કટાક્ષમાં કહ્યું, ‘હા, એતો છેજ, અને આમેય ફરવા-જોવા લઈ જવા તો તમારે સમય જ ક્યાં છે..! એ કામ તો તમે સ્કૂલવાળાને જ સોંપ્યું છે ને…! નહીં..! ’ હોઠમાં મલકાઇ ત્રાંસી આંખે જોતા બોલી દીધું.

વાત વધુ આગળ પ્રેમી અંદાજમાં ખીલી વધે એ પહેલા મમ્મીએ પપ્પાના હાથમાં બેગ થમાવી દીધી. ઘોડિયામાં જાગી ઉઠેલા યશના રડવાનો અવાજ આવતા જ મમ્મીએ એને તેડી લઈ દરવાજે આવી. પપ્પાએ યશના રતુંબડા ગાલ પર બચી કરતાં ખિલખિલ બોખું હસી ગયો. બે હાથ લાંબા કરીને એને તેડી લેવાનું જતાવતો. મમ્મી યશને ‘બાય બાય…. જલ્દી આવજો…’ એમ બોલાવડાવી હાથથી આવજો કરાવી વળાવી લીધો. પપ્પાના જતાં જ યશ રડવા લાગ્યો. એની કુણી સિંગ જેવી આંગળીઓથી મમ્મીની સાડી પકડીને ખેંચવા લાગ્યો. મમ્મીએ એનો સંકેત સમજી ખોળામાં લઈને બેસી ગઈ…..

આઠ વાગે દિવ્યા જાતે ઊઠી ગઈ. ઘેનાયેલી આંખોમાં ઊંઘને મસળતી મમ્મી પાસે આવી. મમ્મીની કમર ફરતે હાથ વીંટાળી પેટ પર માથું મૂકી આંખો મીંચી સૂઈ ગઈ. મમ્મીએ વ્હાલથી દિવ્યાના કપાળ, ગળા પર હાથ ફેરવી તાવ છે કે નહિઁ એ તપાસી જોયું.

‘મમ્મી, હવે સારું લાગે છે.’ દિવ્યા આંખો મસળી બગાસું ખાધું. મમ્મી સામું ઉપર જોઈને મીઠું સ્મિત કર્યું. દિવ્યાના ચહેરા પર ખીલતું સ્મિત જોવા તરસતી મમ્મીએ હૈયે હાશકારો અનુભવ્યો. દિવ્યાના માથે હાથ ફેરવતા બોલી, ‘બેટા, હવે તાવ જેવુ કશું પણ લાગે તો મમ્મીને કહી દેવાનું, ખબર છે મમ્મીને કેટલી ચિંતા થાય તારી..!’ દિવ્યા મમ્મીને સાંભળતી સાંભળતી પાકી ગયેલી ઊંઘનું ફરીથી બગસુ ખાધું.

દિવ્યા સ્કૂલ માટે તૈયાર થઈ ગઈ. મમ્મીએ દિવ્યાની સ્કૂલબેગ તૈયાર કરી દીધી. સ્કૂલ જતાં મમ્મીએ દિવ્યાને પ્રવાસની ફી સાચવીને સ્કૂલબેગમાં મુકાવી. દિવ્યા સ્કૂલ જવા અમીના ઘર તરફ ચાલી. દિવ્યાના ચહેરા પર પ્રવાસ જવાની રાજી-ખુશીના ભાવ ખોવાયેલા હતા.

સ્કૂલમાં ટીચરે જે વિધ્યાર્થીઓને પ્રવાસ જવાની ઈચ્છા હોય એ હાથ ઊંચો કરવા કહ્યું. ક્લાસમાં મોટાભાગના વિધ્યાર્થીઓએ હાથ ઊંચો કરી પ્રવાસ જવાનો રાજીપો વ્યક્ત કર્યો. દિવ્યાએ ક્લાસમાં નજર ફેરવી જોયું, પણ અંદરની ઈચ્છાએ હાથ ઊંચો કરવાનો રાજીપો ન દેખાડ્યો.

સ્કૂલની રિશેષમાં અમી દિવ્યાના ક્લાસમાં નાસ્તો કરવા ગઈ ત્યારે એણે પ્રવાસની ફી ભરી દીધી…? એ વિષે પૂછ્યું. દિવ્યાએ ફિક્કું હસીને ન જવાનું બનાવટી કારણ કહી દીધું. સ્કૂલ છૂટતા બંને સાથે સ્કૂટર પર ઘરે પહોંચ્યા. જ્યારે અમીના પપ્પાએ દિવ્યાને પ્રવાસ જવા વિષે પૂછ્યું ત્યારે એ મોટા વ્યક્તિની સામે જુઠ્ઠું બોલતાં જીભ ન ઉપડી. ઝંખવણી પડી ગઈ. એ થોડીક ક્ષણોની ચુપકીદીમાં અમીએ દિવ્યાએ કહેલું બનાવટી કારણ બોલી ગઈ. દિવ્યા અંકલ સામે જરાક હસીને ‘બાય અમી…’ બોલીને ઘર તરફ દોડી ગઈ.

એ દિવસે દિવ્યા રાત્રે પપ્પા આવે ત્યાં સુધી જાગતી રહી. ઘોડિયામાં જાગતા યશને તેડી લઈ રમાડવા લાગી. દિવ્યાને જોઈને યશની આંખો હસવા લાગી, હાથ-પગ પાંખોની જેમ ફફડાવતો કુદવા લાગતો. હવે દીદી રમાડશે એમ સમજી જતાં ખિલખિલ બોખું હસી જતો. એના ગલગોટા જેવો ભરાવદાર ચહેરો ક્ષણમાં ખીલી ઊઠતો. યશ જોડે દિવ્યાને ખુશખુશાલ રમતી, બચીઓ ભરીને નવડાવતી. યશ એની કુણી કુણી નાની વળેલી આંગળીઓથી દિવ્યાના વાળ હાથમાં પકડીને ખેચતો ખિલખિલ હસી જતો.

યશ જોડે દિવ્યાને ખુશખુશાલ રમતી જોઈને મમ્મીને પ્રવાસની ફી ભરી દીધી ! એ પૂછવાનું મન થઈ આવ્યું. પણ દિવ્યાના ચહેરા પરની ખુશીનું નૂર જોઈને મમ્મીએ વિચાર્યું ભરી જ દીધી હશે એટલે તો આટલી ખુશખુશ થઈને યશ જોડે રમે છે. જવાબ મળતા જ મમ્મીએ પ્રશ્નને મનમાં જ દાબી દીધો.

નવ વાગે પપ્પા ઘરે આવતા જ દિવ્યાએ બેગ લઈને ખીંટીએ ભરાવી દીધી. પપ્પાએ દિવ્યાના ગાલ પર હાથ ફેરવી થકાનભર્યું હાસ્ય ખેંચતા બોલ્યા, ‘હવે તાવ તો નથી ને બેટા…?’

‘ના પપ્પા… એતો સવારનો જતો રહ્યો…’ મીઠું સ્મિત ફરકાવી પપ્પાને ભેટી પડી.

પપ્પાએ ફ્રેશ થઈને જમી લીધું. દરરોજની જેમ ટેવવશ જમીને તરત જ મુખવાસ ખાઈ ઘર બહાર પગ મૂકતાં જ ગલ્લે દોસ્તો જોડે ગપ્પાં મારવા નીકળી પડ્યા. ચારેક ડગલાં ભરતા જ મમ્મીએ દરવાજેથી ટહુકો કર્યો, ‘સાંભળો છો…,’ પપ્પાએ પ્રશ્નાર્થ ભાવે પાછળ વળીને જોયું, ‘,…દિવ્યા જોડે થોડીકવાર વાત કરવા સમય કાઢો ને… બિચારી તમારી સાથે વાતચીત કરશે એ માટે રાહ જોઈને જાગી રહી છે, અને તમે છો તે…’

‘બસ, આ દસેક મિનિટમાં જ આવું છું…’ બોલીને એમની મિત્રમંડળીને કીમતી સમય આપવાનું વધુ અગત્ય લાગ્યું.

દસ મિનિટનું કહીને પોણા કલાકે ઘર તરફ વળ્યા. મમ્મીના ચહેરા પર અણગમાના ભાવ થોડાક ગુસ્સા સાથે વણાયેલા દેખાતા કોઈ જાતનો પ્રતિભાવ આપ્યા વિના પલંગમાં યશને રમાડતી દિવ્યા જોડે વાતચીતનો દોર સાધતા બોલ્યા, ‘દિવ્યા, પ્રવાસ માટેની ફી ટીચરને આપી દીધીને…?’

દિવ્યાના કાને પ્રવાસની ફી શબ્દો પડતાં જ ચહેરો કોરો પડી ગયો. મૂંગીમંતર બનીને પપ્પા સામે ઊભી રહી ગઈ. દિવ્યાને ચૂપ જોઈને મમ્મીએ દાબી દીધેલો પ્રશ્ન ફરી ઉખેળતા બોલી, ‘બેટા, તે સ્કૂલમાં ફી ભરી દીધી છે ને…? બોલ તો પપ્પા પૂછે છે તને…?’

દિવ્યાના મોઢામાંથી અવાજ ન નીકળ્યો એટલે માથું ધુણાવી ના પાડી.

‘કેમ દિવ્યા…?!!’ પપ્પાએ પૂછ્યું.

દિવ્યા જવાબ આપ્યા વગર સ્કૂલબેગ મૂકેલા રૂમમાં દોડી ગઈ. સ્કૂલબેગમાંથી ફી કાઢીને એના કબાટમાં કશુંક શોધવા લાગી. થોડીકવારમાં એ પાછી આવી. મમ્મી-પપ્પા બંને અકળભાવે દિવ્યાને જોઈ રહ્યા. દિવ્યા બંધ મુઠ્ઠીમાં પૈસા વાળીને પપ્પા સામે આવીને ઊભી રહી. પપ્પાને સ્કૂલની ફી આપતા બોલી, ‘પપ્પા, મેં પ્રવાસની ફી નથી ભરી,’

‘પણ કેમ બેટા..? મેં મમ્મીને પ્રવાસ જવા માટે જ તો ફી આપી હતી.’

‘મારે પ્રવાસ નહતું જવું પપ્પા…’

મમ્મી અને પપ્પા બંને એકબીજા સામે હતપ્રભ થઈને જોઈ રહ્યા.

‘પપ્પા, મારી પિગી બેન્કમાં આ પચાસ રૂપિયા ભેગા થયા હતા…’ પપ્પાના હાથમાં બીજા પચાસ રૂપિયા થમાવતા બોલી. ‘…મારે પ્રવાસમાં સાચે જ નહતું જવું, અમને તમે એક દિવસ ગાર્ડનમાં ફરવા લઈ જાવ એ માટે સમય આપશોને પપ્પા…!! તમે ક્યારેય અમને ફરવા લઈ જવા સમય જ નથી આપતા. આ ફી અને મારી પિગી બેન્કના બધા રૂપિયા તમને આપી મારે તમારો એક જ દિવસ જોઈએ છે, આપશોને પપ્પા…? અમારે તમારી જોડે બહાર ફરવા જવું છે.’

પપ્પા દિવ્યાની પ્રવાસે ન જવાની ઈચ્છા પાછળનો હેતુ અને પિગી બેન્ક તોડીને બધા રૂપિયાના બદલામાં એક દિવસ કામમાંથી છુટ્ટી લઈને સમય વિતાવવાની વાત સાંભળી ગળગળા થઈ ગયા.  દિવ્યાના નાના મોઢે કહેલી મોટી વાત હ્રદયમાં ઊંડો પડઘો કરી ગઈ. દિવ્યાના નિખાલસ બાળમને કહેલી નિર્દોષ વાત સાંભળી દિવ્યાને માફી માંગી લેવાની ઈચ્છા જોર કરી ગઈ. પિતા હોવાને નાતે બાળકને પિતાનો પ્રેમ આપવા, સમય વિતાવવા માટેની જવાબદારીને દિવ્યાના ખોટ સાલતા અધુરા પ્રેમે ઢંઢોળીને યાદ કરાવી.

‘દિવ્યા, પપ્પા કામમાંથી તમને સમય નથી આપતા એટલે તે ફી પણ ના ભરી અને તારી પિગી બેન્કમાંથી પૈસા કાઢીને લેતી આવી બેટા…!’ પપ્પાના અવાજમાં ભાવુકતાની ભીનાશ ભળી.

‘પપ્પા મારે સચ્ચે જ પ્રવાસ નહતું જવું. મારે મમ્મી જોડે અને તમારી સાથે બહાર ફરવા જવું છે. લઈ જશોને પપ્પા…? બસ એક જ દિવસ માટે…’

‘હા બેટા, કાલે આપણે બધા તું કહે ત્યાં ફરવા જઈશું…’ દિવ્યાના ગાલ પર બચી ભરતા કહ્યું.  

‘યે યે યે…’ દિવ્યાએ ફરવા જવાના વિચારોનો ઉત્સાહ વ્યક્ત કર્યો, ‘…પપ્પા સાચ્ચે તમે અમને કાલે ગાર્ડનમાં ફરવા લઈ જશો ને…?!!!’

‘હા બેટા… પપ્પા કાલે ગાર્ડનમાં પણ ફેરવશે, આઈસક્રીમ પણ ખવડાવશે… અને…???’

‘…અને બીજુ શું પપ્પા..????’ દિવ્યા મુઠ્ઠી વાળી કુતુહલતાપુર્વક પપ્પા સામું પ્રશ્નાર્થ ભાવે જોઈ રહી. એની પગની પાનીઓ હવામાં ઊછળવા બેતાબ બની રહી હતી. 

‘અને આપણે…’ પપ્પાએ દિવ્યાની કીકીઓમાં ચમકતી ખુશી અને ઉત્સાહમાં ઉછળતા ઉમંગને બમણો વેગ આપવા બોલ્યા, ‘….અને આપણે મેળામાં પણ જઈશું…’

‘મેળામાં પણ….!! યે યે યે…. બહુ જ મજા આવશે… હેને મમ્મી…. આઇસ્ક્રીમ પણ ખાઈશુ ને ખુબ ફરીશું… યે યે યે…’ ખુશખુશાલ દિવ્યાએ પપ્પાના ગાલ પર નાના હોઠનું બકું ભરીને પ્રેમનો ઉમળકો જતાવ્યો. પપ્પાના ગળે હાથ વીંટાળી વળગી પડી. પપ્પાનું હૈયું દીકરીના વ્હાલથી ઉભરાઇ આવ્યું. મમ્મીએ નજીક આવીને દિવ્યાના માથા પર હેતભર્યો હાથ ફેરવ્યો. દિવ્યાના હ્રદયમાંથી ઉમટેલા પ્રેમનું મોજું આખા ઘરમાં ફરી વળ્યું, યશ મમ્મીના ખભા પર માથું ઢાળીને સૂતેલો હતો ને દિવ્યાની ખુશીના મીઠા કલરવથી એ પણ જાગી ગયો. યશની ઘેનાયેલી આંખોની નજર પપ્પા પર પડતાં જ ઊંઘ ઊડી ગઈ. બે હાથ ફેલાવી પગ ઊછાળતો પપ્પા જોડે જવા કુદવા લાગ્યો, પપ્પા એ બન્નેને તેડી લીધા. યશ દીદીને જોઈને ખિલખિલાટ બોખલું હસવા લાગ્યો, ગલગોટા જેવા ગોળમટોળ ખીલેલા ભરાવદાર ચહેરા પર ચમક ઝઘમઘવા લાગી.

દિવ્યાની નિખાલસ અને નિર્દોષ વાતમાંથી ઉમટેલું આનંદનું મોજું ઘરમાં દરેકના હ્રદયને ભીંજવી હર્યુભર્યું કરી દીધું. પપ્પાએ તેડેલા બે આંખના રતનોને ખુશખુશાલ હસતાં જોઈને મમ્મીના હૈયામાં હરખનો આનંદ સમાતો નહતો. કોઈની નજર ન લાગે એટલે ખુશીથી ઝૂમી ઉઠેલા સમયના ઓવારણાં ઉતારી લીધા. માતા-પિતાના પ્રેમ અને હુંફની ઝંખના કરતો ખાલીપો ખુશીનું માવઠું ઘરમાં વરસાવતો ગયો.

– સમાપ્ત –

લેખક : Parth Toroneel

Posted in Uncategorized

ધર્મી ના ઘેર ધાડ ?

ઘણા લોકો પાસેથી સાંભળવા મળતું હોય છે કે ; ભઈ, આતો કળિયુગ સ. જે બચારો હારુ કોમ કરતો હોય ઇનજ બળ્યું દુ:ખ આવતું હોય સ. અન જે માર્યોશો લૂંટવાના કાળા ગોરખ ધંધા કરતો હોય ઇનતો દુ:ખ આવતું જ નહિઁ. પ્રમાણિક્તાથી જીવતો હોય એ બચારો મોડ મોડ બે સેળા ભેગા કરતો હોય, ન પેલો માર્યોશો રાજાશાહીથી લીલાલેર કરતો હોય સ. બોલો હેડો અવ…! હું કેવું આ ઉપરવાળા નું…? શી ખર આ કળિયુગમો તો પ્રમાણિક્તા તો મરી પરવારી સ… ‘ધર્મી ના ઘેર ધાડ’ વાત કીધી સ એ કોય ખોટી સ…!?

આ વાતને સ્પષ્ટ કરવા જરા સમજણનો પ્રકાશ પાડીને કહું તો ;

વ્યક્તિએ ગમેતેવી ખરાબ પરિસ્થિતિમાં પણ સત્યનો સાથ ક્યારેય છોડવાનો નહિઁ. ભલે દુનિયામાં લોકો ઉંધા ધંધા કરીને મબલક રૂપિયા ઉતારતા હોય. ભલે એ ખોટું કામ કરીનેય સુખી રહેતા હોય. એ વાત મનમાં ક્રિસ્ટલ ક્લિયર રાખવી. એ ગોરખ ધંધા કરીને કમાવનારો વ્યક્તિ અત્યારે ખાધે-પીધે પૈસેટકે લાખ ગણો તમારાથી સુખી ભલે હોય. પર્વતની ટોચ પર ઊભો રહી છાતી કાઢી રૂઆબાભેર ભલે ઊભો હોય. એ ઊભો છે મતલબ એના કર્મો ફૂલ જોરમાં ચાલે છે. બીજો વ્યક્તિ પૂરો પ્રમાણિક છે. રસ્તામાં બે હજારની નોટ મળશે તો એને ઉઠાઈ લેવા મન લોભીત નહીં થાય. પ્રમાણિકતાની સફેદ ધ્વજા સતત એની અંદર ફરકતી રહેશે. ભલે અત્યારે કદાચ દુ:ખી હોય. પણ અત્યારે એ સત્ય કર્મ કરી રહ્યો છે. અત્યારે એ પેલા જેટલો સુખી નથી. પણ એની પ્રમાણિકતા કર્મનો ઉદય કરવાના કર્મો બાંધી રહ્યો છે. જ્યારે પેલો ગોરખ ધંધાવાળો અત્યારે અમીરીની લીલાનગરીમાં નોટોના બિસ્તરમાં આળોટે છે. એના કર્મનો ઉદય ચાલે છે ભાઈ. એનો સમય ફૂલ જોરમાં ધીખતો છે. પણ કરૂણાની વાત એ છે કે, એ વ્યક્તિ અત્યારે જે ગોરખ ધંધા કરી ખરાબ કર્મોનું ભાથું બાંધી રહ્યો છે. વ્યક્તિએ હંમેશા સત્યની અને પ્રમાણિક્તાની આંગળી પકડી રાખવી. ભલે અત્યારે ઠીક ઠીક દિવસો જાય છે, પણ આ ઠીક ઠીક દિવસોમાં હું વિચાર, વાણી અને વર્તનથી ઉત્કૃષ્ઠ કર્મ તો કરું છું. આનું વળતર તો ગમે ત્યારે સારું જ આવવાનું છે. પેલાનો સારો સમય પાકી રહેશે એટ્લે ભરાઈ પડશે. આખરે જુઠ કેટલું લાંબુ ચાલે…! પકડાઈ તો જવાનું જ છે. અને ત્યારે એના ખરાબ દિવસો ચાલુ થયા સમજો. પ્લસ, અત્યાર સુધી ખોટા ધંધા આદરી જે ખોટા કર્મો કર્યા એનું રિટર્ન ફંડ તો સમય પાકે ત્યારે તો આવશે જ.

અમુક લોકો એમ વિચારે કે, જો પેલો કેવા ઉંધા ધંધા કરી કેટલા રૂપિયા ઊતારે છે. એ આટલી મોજ કરતો હોય તો હું શું કામ ના કરું. આમેય આતો કળિયુગ જ છે ને. પ્રમાણિક્તાના રસ્તે ચાલીશ તો ક્યારેય બે છેડાં ભેગા નહીં થાય. એના કરતાં લાવ ખોટા ધંધા કરવા દે. જે થશે એ જોયું જશે. આવું વિચારી જેને પગલું ભર્યું એ ગયો સમજો. કર્મ અને ધર્મ બન્ને બાજુથી હાથ ધોઈ બેઠો.

***

Posted in Uncategorized

પુસ્તકોના વાંચન વિષે કેટલાક પ્રશ્નોનો ખુલાસો…!

1. બે પ્રકારના વાંચકો હોય –પુસ્તકિયો કીડો (Book worm) અને પુસ્તક પ્રેમી (Book lover).

Book worms :

કયા વિષય પર હું વાંચું તો મારે માટે ઉપયોગી હોય એ જાણવા મળે…? પુસ્તક વાંચ્યા પછી કશુંયે શીખે નહિઁ, શું important છે એની priority આપ્યા વગર એમને જે આપો એ ઊંધું ઘાલીને વાંચ વાંચ જ કરે. આ પ્રકારના વાંચકોને ‘પુસ્તકિયા કીડા’ કહેવાય. એમને બધુ જ વાંચવા જોઈએ. પણ એ પુસ્તક વાંચ્યા પછી જો એમ કે’વામાં આવે કે, ‘તને પુસ્તક કેવું લાગ્યું એનો જરા શોર્ટમાં રિવ્યુ આપજે !’. તો મગજ બ્લેન્ક થઈ જાય. અને અઠવાડીયા પછી તો એમાનું કશુએ એમનું યાદ જ ના હોય. Book worms હોય એ પુસ્તક વાંચ્યા પછી એના પર પરિશીલન (મનન) નથી કરતાં. બસ, વાંચી નાખે. એમને ‘Book worms’ કહેવાય.

(Book worms હોવું એ ખરાબ છે એવું કહેવાનો ભાવાર્થ જરાય નથી. જે લોકો પુસ્તકો વાંચતા જ નથી એમના કરતાં તો ઘણું સારું છે. Book worms હશો તો ગમે ત્યારેય તમે Book lovers તો બની જ જશો. પાણી જે પથ્થરો પરથી સતત વહેતું હોય એ પથ્થર લીસો અને ચોખ્ખો જ હોય. એમ જેટલું વાંચન થતું રહેશે એમાંથી ધીરે ધીરે સ્પષ્ટતા અને સમજ વધતી જ જાય. અને પછી Book loves ની કેટેગરીમાં… )

Book lovers :

જે પુસ્તકોનું વાંચન કરતો હોય પ્લસ પુસ્તકમાંથી એને જે ઉપયોગી હોય એનો ક્યાસ કાઢી લેતો હોય.

પુસ્તક વાંચ્યું હોય એનો ખરો અર્થ ક્યારે સરે? જ્યારે પુસ્તકમાં વાંચેલું કોઈ એક પત્તું કે નવલકથાનું કોઈ પાત્ર આપણે નીરસ (ડિપ્રેસ્સ) ફીલ કરતાં હોઈએ, કોઈ મહત્વનો નિર્ણય કે રિસ્ક લેવા જતાં હોઈએ ત્યારે ઢચુપચુની (hesitate) લાગણીઓ ઘેરી વળી હોય એ સમયે તમે વાંચેલા કોઈ પુસ્તકની એક લાઇન કે પાત્રનું વલણ, કે સંવાદ (ડાઈલોગ) અંદર ઝબકી જાગે અને હિંમ્મત આપે પ્રેરિત કરે ત્યારે સમજી લેવાનું કે તમે પુસ્તક વાંચ્યું એ ખરા અર્થમાં સાર્થક થઈ ગયું. 400 પેજનું આખું પુસ્તક ગોખીને લેવાની જરૂર નથી. માત્ર સમજવાની જરૂર છે.

બાકી પુસ્તક મજા માટે (for entertainment) વાંચો એ પણ સરસ જ છે. પણ આપણને જીવનમાં ઉપયોગી થાય, મદદરૂપ થાય તો તો એ… THE BEST કહેવાય.  આ પ્રકારના વાંચકને હું પુસ્તક પ્રેમી (Book lover) કહું છું. જે પુસ્તકને વાંચીને એના પર પરિશીલન કરે છે –સમજી-વિચારી એમાંથી ક્યાસ કાઢી લે છે.

પુસ્તક વાંચી લેવું જોઈએ, વાંચી નાખવું નહીં.

[ કઈ કેટેગરીમાં આવવું અથવા કયા પ્રકારના વાંચક બનવું એ નક્કી કરી લો… ]

(By the way, It’s just a personal opinion… so keep this in mind. Don’t judge main article by reading this answer.)

*

2. પુસ્તકો વાંચવાનો રસ કેવી રીતે જગાવવો….?

બે જવાબ છે.

એક – જેમણે અત્યાર સુધી ભણવા સિવાય બીજા કોઈ પુસ્તકો વાંચ્યા જ ન હોય એમના માટે.

બીજો – બાળકો માટે. જે હજુ ભણે છે. ઘડો ઘડાય છે એટલે કાઠલાને જેવો શેપ આપશો એવો તૈયાર થશે.

એક – પહેલા તો તમને જે વિષય પર વાંચવું ગમતું હોય અથવા જેમાં વધુ સારો ટપ્પો પડતો હોય એ શોધી પાડો. અધ્યાત્મિક, ધાર્મિક, ટૂંકી વાર્તા, આર્ટિક્લ્સ, રમૂજીક વાર્તા, નિબંધ, નોવેલ્સ, સાયન્સ રિલેટેડ… કે કોઈપણ સાહિત્ય હોય એની પાતળી પુસ્તિકાથી શરૂઆત કરો. બોરિંગ લાગે તો મૂકી દેવાની ને બીજી ઉપાડવાની. રસ પડે એજ વાંચવાનું. ધીરે ધીરે રસને વધારવાનો. દિવસમાં થોડોક નવરાશનો સમય મળે થોડુક વાંચી લેવાનું. જાડા દળદાર કે ફિલોસોફી દાબી-દાબીને ઠોકી હોય એવા પુસ્તકો નહિઁ વાંચવાના –ભમી જશે. એક તો ટપ્પો પડે નઇ, ને લાંબું ડાચું ખેંચાઇ જાય એવડા મોટા તો બગસા આવે. એટલે શોર્ટ અને ઇન્ટરેસ્ટિંગ હોય એવું વાંચન કરવું. અમુક સમય પછી લાગે તો રીડિંગ ડોઝ વધારવો. અપખ ના પડે એ ખાસ જોવાનું. Reading should be easy and enjoyable, shouldn’t be a burden.

પેલી વાર્તા છે ને ; એક હોશિયાર માણસ પાસે એક ગધેડો હતો. એ માણસને વીસ કિલોના ભારની ગુણી ગધેડા ઉપર મૂકીને બીજા ઠેકાણે લઈ જવાનો હતો. એટલે એણે ગધેડા પર એકી સામટું વીસ કિલો વજન મૂકી દીધું. ક્ષમતા બહાર થઈ પડતું એટલું ભારે વજન બિચારા ગધેડા પર આવતા એના ટાંટિયા ફસડાઈ પડતાં. અને નીચે બેસી પડતું.

એ માણસ હતો ચબરાક. એટલે એણે વીસ કિલોની ગુણી બાજુમાં મૂકી. ગધેડા પર હાથ ફેરવી પંપાળીને ઊભું કર્યું. પછી ગધેડા ઉપર એ માણસે એક એક કિલોનો ભાર ધીરે-ધીરે મૂકતો ગયો. જેમ જેમ એનો માલિક વજન વધારતો ગયો એમ એમ ગધેડો પગ આગાપાછા કરીને એની રીતે અડજસ્ટમેંટ કરતો ગયો. ગધેડા પર વજન વધતું ગયું. છેલ્લે એક કિલોનું વજન મૂકીને વીસ કિલોનું નેટ વજન ગધેડા પર મૂકી દીધું. ગધેડો ત્યારે પણ એના પગ સીધા મજબૂત બનાવી ઊભો હતો.

હવે વિચારો કે, શરૂઆતમાં ગધેડા ઉપર જે એકી સામટું વીસ કિલો વજન મૂકી દીધું તો એ નીચે ફસડાઈ પડ્યો. જ્યારે એના માલિકે એટલુ જ વજન ધીરે ધીરેથી વધારતો ગયો અને આખરે એટલું જ વીસ કિલો વજન મૂકી દીધું છતાંયે ગધેડો બિંન્દાસ ઊભો જ હતો.

કહેવાનો ભાવાર્થ એ છે કે, આપણું મન પણ એક રીતે ગધેડા જેવો જ ગુણ ધરાવે છે. એને ધીરે-ધીરે ટેવડાવું પડે (get use to કરવું પડે). ગધેડો…!!! એમનમ જ થોડો કહેવાય છે એને !

સારી ટેવ પડે નહિઁ, પાડવી પડે. એટલે જ તો કહું છું –વાંચવા માટે સમય મળે નહિઁ, કાઢવો પડે. આ ડિજિટલ સમયમાં તો સ્માર્ટફોન હાથમાં લો એટલે મોટેભાગે આપણો અંગુઠો સીધો જ Whatsapp કે facebook પર જ જતો રે છે. જોવે કે ; ‘કોઈએ કશું નવું પોસ્ટ કર્યું કે નઇ !, પેલાનો રિપ્લાઇ આયો કે નઇ !’. અરે ભઈ…! થોડોક સંયમ કેળવો. પુસ્તક હાથમાં લઈને થોડુક મનગમતું વાંચન કરી લો. સારી ટેવ પાડવા થોડાક સજાગ થવું જ પડે. એમનમ જ ના પડી જાય. We must work on it.

બીજો બાળકોમાં જેવી ટેવ પાડો એવી પડે. ‘કોરી સ્લેટ’ જેવા કહેવાય. એટલે નાનપણથી ભણવાના પુસ્તકો સાથે સાથે બાળવાર્તાઓ વંચાવાની ટેવ પડાવો. એ માટે પહેલા તો માતા-પિતાએ પોતે વાંચનની ટેવ પાડવી પડે. બાળકોને તમે કહેશો એના બદલે તમે શું કરો છો એનું અનુકરણ એ પહેલું કરશે. કારણકે તમે જે કરો છો એ પ્રેક્ટિકલ લાગશે એને. એ ફોલો વહેલું કરશે. બાકી તો, તમે પોતે ગોળ ખાતા હોવ ને બીજાને કહેતા હોવ કે ; ‘ અલ્યા ! ગોળ ના ખવાય, હળવળિયા પડે’ આવી શિખમણો આપો તો ક્યાંથી મેળ ખાય !

આપણાં ગુજરાતી સાહિત્યમાં કેટલાયે સુંદર પુસ્તકો છે વાંચવા જેવા. પંચતંત્ર, અળુક્યો ઢળુક્યો, અકબર બિરબલ, ઈશપની વાર્તા. ખ્યાતનામ વિદેશી કેટલીયે બાળવાર્તા ગુજરાતીમાં ભાષાંતરીત કરી છે – શેરલોક હોમ્સ, પોલિએના. અને અંગ્રેજી સાહિત્યમાં તો અઢળક પુસ્તકો છે…

એકવાર એને ભણવા સિવાયના પુસ્તકો વાંચવાનો રસ પડવાનો શરૂ થયો એટલે એ વાંચક બની ગયો સમજો. અમેરિકામાં એક રિસર્ચ પરથી માલુમ પડ્યું કે ; સ્કૂલમાં ભણતા અમેરિકાના બાળકો શરીરીક રીતે ખૂબ સ્વસ્થ હતા, પણ માનસિક રીતે ઉદાસ અને નીરસ રહેતા. બાળકોની એ શૂન્ય માનસિકતા પુસ્તકો ભરી દે છે. Only reading and knowledge can fill that vacuum.

આલબર્ટ આઇનસ્ટાઇને કહેલું એક સરસ ક્વોટ યાદ આવે છે :

“If you want to be your children intelligent, read them fairy tales. If you want your children to be more intelligent, read them more fairy tales.”

આવું એમણે કેમ કહ્યું…?

કારણકે fairy tales એ ફેન્ટસી છે. (ફેન્ટસી એટલે વાસ્તવિક દુનિયામાં જે શક્ય નથી તે, પણ કાલ્પનિક દુનિયામાં બિલકુલ શક્ય છે…) જ્યારે તમે બાળકને fairy tales વાંચવા આપો ત્યારે એ અશક્યને એની ઈમેજીનેશનમાં સર્જવાનો, વિચારવાનો પ્રયત્ન કરશે. જેટલી સરસ વાર્તા અને એનું વર્ણન એટલું સરસ બાળક ઈમેજિન કરશે. ધીરે-ધીરે એની ઈમેજીનેશનની પાંખો ફૂટી નીકળશે. ઈમેજીનેશન ખીલવા લાગશે.

આઇનસ્ટાઇને કહ્યું છે કે : “Imagination is more important than knowledge.” ઈમેજીનેશન એ જ્ઞાન કરતાં પણ વધુ અગત્યની છે. આ ઈમેજીનેશન અગત્યની છે તો વધારવી ક્યાંથી…?

આઇનસ્ટાઇન દાદાએ કીધું એમ : બાળકોને fairy tales વંચાવો…. વધુ બુધ્દ્ધિશાળી કરવા છે…? તો વધુ fairy tales વંચાવો.

*

3. બે પ્રકારનું વાંચન હોય.

એક હોય છે ‘ફરજિયાત’ અને બીજું ‘મરજિયાત’.

ફરજિયાતમાં ભણવાના પુસ્તકો હોય. જે વાંચવા જ પડે નહીંતર માર્કસ ના આવે. માર્કસ ના આવે તો સારી નોકરી ન મળે. અને સારી નોકરી ન મળે તો કદાચ સારી છોક…

ખેર, મરજિયાતમાં કોઈ restriction જ ના હોય. બાકી બિંન્દાસ… જેમાં રસ પડે એ ઉઠાવાનું. ના પડે તો બીજું ઉઠાવાનું.

ભણવાના પુસ્તકોમાં મોટેભાગે માત્ર પૈસા કમાવા માટેનું, ધંધાકીય જ્ઞાન હોય છે (વેલ, એ પણ જરૂરી જ છે). પણ બાકીના પુસ્તકોમાંથી જીવન વિષે વધુ જાણી શકાય છે. જીવનમાં નિષ્ફળતા આવે તો શું કરવું એ ફિઝીક્સ, કેમેસ્ટ્રી, ભૂગોળ, કે મેથ્સની કોઈ થિયેરી કે સૂત્રોમાં ના આવે કે કેવી સોલ્યુસન લાવવું. એતો મહાન લોકોની જીવનકથામાં આવે, જીવનના કડવા સત્યો વિષેના પુસ્તકોમાં આવે, બોધ-કથાઓમાં આવે. ઈતર પુસ્તકો વાંચેલા હોય એ કામમાં આવે. માનસિક ભાંગી પડ્યા હોવ તો એ પુસ્તકો વ્યક્તિને ઊભો કરે. વાંચેલી કોઈ વાર્તા કે નવલકથામાંનું કોઈ પાત્ર માનસપટ પર ઝબકી ઊઠે, એનો કોઈ સંવાદ (ડાઈલોગ) યાદ આવે, જે આપણને ઊભા કરવા આંતરિક ધક્કો મારે. પ્રેરણા આપે. આ ઈતર પુસ્તકોમાં હોય. મરજિયાત વાંચનમાં હોય.

*

4. પુસ્તક પર આધારિત મૂવી કરતાં પુસ્તક વધુ કેમ ગમતું હોય છે…?

વેલ, આ પ્રશ્નનો કોઈ એક તરફી સાચો જવાબ આપી શકાય એવો નથી. તો પણ બે બાજુએથી તટસ્થ રહીને મારો દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કરીશ.

પહેલો પોઈન્ટ –

આપણે પુસ્તક વાંચીએ ત્યારે એમાં લખેલુ ઝીણવટભર્યું છટાદાર વર્ણન આપણને વાર્તામય કરી અંદર ઉતારી દે છે. જેમ જેમ વાંચતાં જઈએ તેમ તેમ આપણાં મનમાં એ મનોચિત્ર રચાતું જાય.

સમાન્ય રીતે, જ્યારે આપણે વાંચીએ છીએ ત્યારે આપણી પાસે વિચારવા માટે ઘણો સમય હોય છે. વાંચન એ આપણને વિચારવા અને સમજવા એક pause-reveres નું button આપે છે. ખ્યાલ ન આવે તો આપણે ફરથી એ ફકરો વાંચી શકીએ છીએ. કોઈ રોમેન્ટીક કે ઇમોશનલ સીન તમને વાંચવાની મજા આવી જાય એવો હોય અથવા તમારા ટેસ્ટને મળતો આવતો હોય, તમારા ખ્યાલોમાં મમળાવો ગમતો હોય તો તમે એ વર્ણન ફરીથી વાંચીને વધુ ઘૂંટી ઘૂંટીને મજા લૂંટવાની ઈચ્છા થાય.

– જ્યારે થિયેટરમાં મુવી જોઈએ છીએ ત્યારે આપણી પાસે pause-reverse નું button હોતું નથી. મુવી જેમ ચાલે જતું હોય એમ જોઈએ જવાનું –નજર બાજુમાંથી પોપકોન ખાવા જતી રે તો સીન મિસ થઈ જાય. અને એ રિવસ કરવાનુંયે ના કહેવાય પાછું.

પુસ્તક વાંચતાં આપણે વર્ણન મુજબ ઈમેજીનેશનથી ચિત્ર ખડું કરીએ છીએ, જ્યારે મુવીમાં એ already તૈયાર જ હોય છે. એમાં મગજ ન વાપરો તો પણ ચાલે. બસ આંખો ખોલીને નિહાળવાનું હોય છે.  

–જ્યારે પુસ્તક વાંચતાં હોઈએ ત્યારે વધુ સજાગતા જોઈએ.

બીજો પોઈન્ટ –  પુસ્તકમાં હોય એ બધીજ માહિતી, સંવાદ, સીન, મૂવીમાં રજૂ કરવા અશક્ય હોય છે. મુવીમાં બે કે અઢી કલાકમાં 300 પેજ કે વધુ પેજની બૂકમાં હોય એ બધુ પડદા પર બતાવવું પ્રેક્ટિકલી શક્ય નથી. અમુક ઘટના કે સંવાદોમાં કાપકૂપ કરવી જ પડે.

[હૈરી પોટરના સાતેય સાત દરેક પુસ્તકોના સરેરાશ 500 અથવા એનાથી પણ વધુ પેજ છે. એના પરથી જે મુવીઝ બન્યા છે. એ લગભગ અઢી કલાક જેટલા લાંબા છે. પુસ્તકમાં ઘણીબધી સરસ ઘટનાઓ જે વાંચવાની મજા પડી જાય એવી છે. જો એ મુવીમાં બતાવવી હોય તો મૂવી બહુ લાંબુ થઈ જાય.]

મુવીની અને પુસ્તકની સ્ટોરીટેલિંગ ટેક્નિક પોતપોતાની રીતેમાં આખી અલગ શૈલી છે. કોઈ એકને Judge કરીને એની ‘સ્ટોરીટેલિંગ’ સૌથી વધુ મોહનીય છે એમ કહીને એનું પલ્લું ભારે કરી શકાય એવું નથી.

‘Cinema and Books both are greatest storytelling medium by itself. can not be judge by the way its tell, but only by how the presenter manifest towards the world.’

– Parth Toroneel.

અમુક વખતે મુવીમાં જે પાત્ર જોઈએ–જાણીએ એના કરતાં પુસ્તકમાં વર્ણવેલા પાત્રમાં વધુ આત્મીયતા લાગતી હોય છે.

પુસ્તકમાં તો લેખક પોતે જ બધા કેરેક્ટર જીવતો હોય, એજ ડિરેક્ટર, એક્ટર્સ, એડિટર, cinematographer, લોકેસન સિલેક્ટર, શબ્દોથી વિઝુયલ ઇફેક્ટ રચતો હોય છે. કોઈ પાત્રના મનમાં exactly શું ચાલી રહ્યું છે એને સવિસ્તર વર્ણવી શકે, લાગણીઓને અભિવ્યક્ત કરી શકે, અને એ વાંચીને વાંચક એ પાત્રની મનોસ્થિતિ કેવી છે એ અનુભવી શકે, મહેસુસ કરી શકે.

પુસ્તક વાંચતાં આપણે જે રીતનું ઈમેજિન કર્યું હોય એ મુજબની સામ્યતા મુવીમાં ન અનુભવાય તો પણ મુવી એટલું ટચ ન કરે.

ડાઇરેક્ટરે પુસ્તકને જેવું ઈમેજિન કર્યું હોય, એવું કેમેરામાં કેદ કરી વાર્તા રજૂ કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. અમુક વખત એમાં ઍક્ટિંગ જોઈએ એવી અસરકારક ન હોય, ડાઇરેક્શન યોગ્ય ન કર્યું હોય, સ્ક્રીનપ્લેમાં કમજોર હોય એટલે પુસ્તકનો જે જાદુ હોય, એનો આત્મા હોય એને કેટલીકવાર ન્યાય ન પણ મળે.

[હોરર અને થ્રિલર નોવલનો બાદશાહ સ્ટીફન કિંગ જેની બેસ્ટ સેલિંગ નોવેલ ‘The Shining’ પરથી એજ નામનું મુવી સ્ટેંન્ડલી ક્રુબિકે બનાવ્યું. મુવી જોયા પછી સ્ટીફન કિંગ કહે છે કે ; સ્ટેંન્ડલી ક્રુબિક હજુ પુસ્તકને સમજ્યા જ નથી કે પુસ્તકનો ભાવાર્થ શું કહે છે !. એ વસવસો હજુ એમને રહી ગયો છે. જોકે આ વાતનો ફોડ એમણે સ્ટેંન્ડલી ક્રુબિકના મૃત્યુ પછી પડ્યો હતો. ] 

મુવીની મજા :–

મુવીમાં જે 3D experience થાય એ બૂક વાંચતી વખતે ન જ થાય. [agreed]

મુવીમાં જે એક્શન સિન્સ કે આપણી દુનિયાથી બિલકુલ અલગ જ દુનિયા બતાવવી હોય તો એ વિઝ્યુયલ ઇફેક્ટ દ્વારા મુવીમાં ડગળી ચસકી જાય એવા સીન-સિનેરી જોવા મળે. [Avatar (2009), Gravity (2013), interstellar (2014), Arrival (2016)… બીજી કેટલીયે મુવી છે એનેય ધ્યાનમાં રાખીને agreed…]

અમુક પુસ્તકો વાંચતાં આપણી ઈમેજીનેશન પૂરેપુરું એ દ્રશ્ય ખડું કરવા જેટલી સક્ષમ હોતી નથી એટલે એ પુસ્તક પર આધારિત કોઈ મુવી બને ત્યારે પુસ્તક કરતાં મુવી વધુ ગમે. કારણકે અમુક જોનરા (genre) ફેન્ટસી, સાયન્સ ફ્રિકસન પુસ્તકોમાં વર્ણવેલું હોય એ એટલું સ્પષ્ટ ઈમેજિન અમુક વાંચકો (lack of imagination વાળા) ન કરી શકે, પણ સિનેમા એ બખૂબી તરીકે રજૂ કરી શકે છે. એટલે મુવી જોવાનો જલસો પડી જાય.

Never judge a book by its movie. – J.W. Eagan

*

6. ચકો ચડ્યો કોટ પર…

img_2838

આ ટેણિયાએ ચોપડીઓનો થક્કો કરી, ઉપર ચડી, કોટને પેલી પારની અદભુત દુનિયાનો નજારો  જોવે છે…?? ના, ભઈ ના. આખો જરા ઝીણી કરી કોટની ભીંત પર શું લખ્યું છે એ વાંચી જોજો… હા. વાંચ્યુને !.

ચિત્ર પરથી એવું લાગે છે કે, બકો વર્તમાનમાં બહુ હેરાન-પરેશાન છે. વાટ લાગેલી છે. એટલે પુસ્તકો દ્વારા બકાએ વર્તમાનમાંથી છટકબારી કરી છે. અને એ પુસ્તકોના ઢગલા ઉપર ઊભો છે મતલબ એ પુસ્તકોની અંદરની જે દુનિયા છે એ દુનિયા પુસ્તકોની થક્કી ઉપર ચડી, કોટની પેલી પાર દુનિયા કેવી જોવે છે એ આપણને દેખાડે છે. [ અર્થ થોડોક ગુઢ છે. સીધું સાદું ચિત્ર નથી. ]

Hold on… હજુ થોડુક ધ્યાનથી ચકાને જુઓ… હા. જોયું ને… ચકો પુસ્તકોની થક્કી ઉપર ચડીને થક્કી ઉપર ઊભો નથી. ચકો કોટ પકડીને હવામાં લબડે છે જુઓ જુઓ… મતલબ ચકલો વાંચવામાં તલ્લીન થઈ ગયો છે અથવા એને વર્તમાનની રિયાલીટી કરતાં ત્યાંની દુનિયામાં રાચવું વધુ ગમે છે. એટલે એણે વર્તમાનમાંથી પણ પગ ઉપાડી લીધા છે. પગ વાળીને કોટ પર ચડી ચકો પેલી પાર ભૂસકો મારીને જતો ના રે…એટલે બસ. નકર ઇન મમ્મે ગોતા ગોત કરશે… કે ‘માર ચકલો ચો જ્યો… માર ચકલો ચો જ્યો…’

***

Posted in Uncategorized

પુસ્તકો વિષેના પ્રેરણાદાયક અવતરણો.

સુપ્રસિધ્ધ ગુજરાતી લેખક ગુણવંત શાહે કહે છે કે : ‘જેના ઘરે પુસ્તક નહિઁ, એના ઘરે દીકરી આપવી નહિઁ.’

‘જે લોકો વાંચતા નથી એ નિરીક્ષર લોકોની જેમ વાંચવાનો પણ કોઈ લાભ લઈ શકતા નથી, એટલે એ એમનાથી વધુ ચડિયાતા પણ ન ગણાય. ’

– Mark Twain

‘મને ટેલિવિજન ઘણું શૈક્ષણિક લાગે છે. દર વખતે કોઈ ચાલુ કરે ત્યારે હું ઊભો થઈને બીજા રૂમમાં પુસ્તક વાંચવા જતો રહું છું.’

– Groucho Marx

‘પુસ્તકાલય એ એકમાત્ર પુરાવો છે કે, અત્યારે પણ લોકો વિચારી રહ્યા છે’

– Jerry Seinfield

‘જેમ તલવારને ધાર કાઢવા નિસાણો (ધાર કાઢવાનો પથ્થર) જોઈએ એમ જ મનના વિચારોને ધારદાર રાખવા પુસ્તકો જરૂરી છે.’

– George R.R. Martin ( ‘ગેમ ઓફ થ્રોન’ ટીવી સિરીજ જે પુસ્તક પર આધારિત છે એના લેખક)

‘વાંચક મૃત્યુ પામે એ પહેલા હજાર જિંદગીઓ જીવી ચૂક્યો હોય છે, જે નથી વાંચતાં એ માત્ર એક જ વાર જીવે છે’

– George R.R. Martin.

‘પુસ્તક વગરનો રૂમ એ આત્મા વગરના શરીર જેવો છે.’ – Marcus Tullius Cicero

‘ખાલીપણા અને નિષ્ક્રિયતાનો એન્ટિડોડ (ઈલાજ) પુસ્તકો છે.’ – George Steiner

‘પુસ્તકોએ એકદમ શાંત અને હંમેશા સાથે રહેવાવાળા મિત્રો છે. સૌથી વધુ બુધ્ધિશાળી અને આસાનીથી ઉપલબ્ધ થાય એવા ધીર-ગંભીર સલાહકારો છે.’

– Charles William Eliot

‘પુસ્તકો આપણને એના આત્મામાં છેક ઊંડે લઈ જાય છે અને આપણું પોતાનું જ છુપું રહસ્ય ખોલીને દે છે.’

– William Hazlitt

‘વાંચન ખૂબ જરૂરી છે, જો તમે વાંચી શકતા હશો તો દુનિયાની કોઈપણ વસ્તુ વિષે બધુ જ જાણી શકો છો, અને કોઈપણ વસ્તુ વિષે બધુ જ જાણી શકો છો.’

– Tomie depaola

‘વાંચન બહુ નીરશ (uninteresting) લાગશે તમને જો તમારી ઈમેજીનેશનશક્તિ કાચી હશે તો.’

– unknown

‘પુસ્તક આપણને મદદ કરે છે આપણી જાતને સમજવા અને આપણે કેવી રીતે વર્તવું, સમાજ અને મિત્રતાનો મતલબ બતાવે છે, કેવી રીતે જીવવું અને મરવું એ શીખવાડે છે.

– Anne Lamott (author)

‘ફ્રીક્સન નોવેલ જે ધૂંધળું સત્ય છે એનો ઉઘાડ ખુલ્લો પાડે છે.’ – Jessamyn West

‘સરસ મિત્રો, સરસ પુસ્તકો અને ટેસબંધ નીંદર : આ જ આદર્શ જીવન છે.’ – Mark Twain

‘જો તમે માત્ર બીજા લોકો જે પુસ્તકો વાંચે છે એજ પુસ્તકો વાંચશો, તો તમે પણ એજ વિચારશો જે બીજા લોકો વિચારે છે.’

– Haruki Murakami

‘ચાહે ગમે એટલા તમે વ્યસ્ત હોવ, વાંચન માટે જરૂર સમય કાઢી લેવો, અથવા તમારા પોતાના પસંદ કરેલા અજ્ઞાનને શરણે થઈ જાવ.’

– Confucius

‘બધા જ વાંચકો આગેવાન (leader) નથી હોતા, પણ બધા આગેવાન વાંચક જરૂર હોય છે.’

– Harry S. Truman

‘જેમ શરીરને કસરતની જરૂર હોય છે, એમજ દિમાગને વાંચનની જરૂર હોય છે.’

– Joseph Addison

‘વાંચન આપણને આપણાં ઘરેથી દૂર લઈ જાય છે, પણ મજાની વાત એ છે કે, એ આપણાં માટે દરેક જગ્યાએ ઘર શોધી લે છે.’

– Hazel Rochman

‘મનન કર્યા વગરનું વાંચન એ પાચન કર્યા વગર ખાધું કહેવાય.’ – Edmund Burke

‘કેટલાક પુસ્તકો માત્ર ટેસ્ટ (ચાખવા) માટે હોય છે, કેટલાક પુસ્તકો સીધા ગળી જવા માટે હોય છે, અને કેટલાક પુસ્તકો ચાવીને પચાવવા જેવા હોય છે.’

– Francis Bacon

‘વાંચવા માટેનો ઉત્સાહ જેવી કોઈ મોટી ગિફ્ટ નથી.’ – Elizabeth Hardwick

‘પુસ્તકો માટેનો પ્રેમ –જે પ્રેમને સમર્થન, માફી કે બચાવની જરૂર નથી હોતી.’ – J.A. Langford

‘બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિ એ જીવન અને પુસ્તક બન્નેને વાંચી જાણે છે.’ – Lin Yutang

‘આખી દુનિયા એ એક પુસ્તક જ છે, જે લોકો મોજથી મુસાફરી નથી કરતાં એ લોકો માત્ર પાના જ ફેરવે છે.’

– Saint Augustine

‘ઘણા બધા નાના રસ્તાઓ છે તમારા બાળકના વિશ્વને વિશાળ કરવા માટે, પુસ્તકોનો પ્રેમ એ સૌથી ઉત્તમ છે.’

– Jacqueline Kennedy

‘હું એવું માનું છું કે ;  જ્યારે કોઈ સરસ પુસ્તક વાંચુચું ત્યારે જરૂર કશુક જાદુઇ બને છે.’

– J. K. Rowling. (હેરી પોટર બૂક સિરીજના લેખક)

‘એક વસ્તુ તો તમને પાક્કી ખબર હોવી જ જોઈએ ; એ છે પુસ્તકલાયનું લોકેશન

– Albert Einstein

‘પુસ્તક જેવો વફાદાર કોઈ મિત્ર છે જ નહિઁ.’ – Ernest Hemingway

‘પુસ્તકમાં વાંચવા સિવાય પણ ઘણું બધુ હોય છે.’ – Maurice Sendak

‘વાંચન બીજું કશું નહિઁ પણ મૌન વાતચીત છે.’ – Walter Savage Landor

‘જ્યારે તમે કોઈ સારું પુસ્તક વાંચો છો, ત્યારે ગમે ત્યાં દુનિયામાં જ્ઞાનરૂપી પ્રકાશનો દરવાજો ખૂલે છે.’

– Vera Nazarian

‘પુસ્તક એ જીવતું-જાગતું રહસ્યમય જાદુઇ ડિવાઇસ છે, જે વર્ષો પહેલા મૃત્યુ પામેલા લોકો અને એ ગુજરેલા જમાનામાં લઈ જતો એકમાત્ર જાદુઇ દરવાજો છે.’

– Parth Toroneel

‘એકવાર તમે વાંચક બની ગયા, પછી ક્યારેય તમે નવરા નહિઁ પડો’ – Parth Toroneel

*

Posted in Uncategorized

જીવનમાં વાંચનનું મહત્વ

જેટલું વધુ વાંચશો એટલું વધુ જાણશો, જેટલું વધુ જાણશો એટલું વધુ શીખશો, જેટલું વધુ શીખશો, એટલા વધુ સ્થળોએ તમે ફરશો. આ જાદુ માત્ર પુસ્તકો જ કરી શકે છે. – Dr. seuss

પુસ્તક શું છે…? કોઈ તમારા-મારા જેવી વ્યક્તિએ પોતાના સ્વવિચારોને શબ્દદેહ રૂપે કાગળ પર અંકિત કર્યા છે, આલેખ્યા છે. જે પુસ્તક રૂપે લોકો સુધી પહોચાડવા માટેનું એક માધ્યમ છે. જો એ વ્યક્તિ એના વિચારો મનમાં જ ધરબાઇ રાખે તો એનો લાભ, એની અગત્યતા, ક્યારેય બહારની દુનિયામાં પ્રાકટ્ય થતી નથી. એ એના મનમાં જ બંધ પડી રહેશે અને એની જીવન અવધિનો દોર સમાપ્ત થશે ત્યારે એના વિચારો પણ એની સાથે વિલયિત થઈ જશે. – પણ જો એ વિચારોને શબ્દોમાં ઉતારી લે તો એ વિચારો પુસ્તકમાં સુસુપ્ત અવસ્થામાં જીવંત રહેશે. વ્યક્તિના મૃત્યુના પછી પણ વર્ષોના વર્ષો સુધી સદંતર. એ વ્યક્તિએ સર્જન કરેલું શાબ્દિક વિશ્વ લોકો દીર્ધ સમય સુધી વાંચતાં રહેશે, શિખતા રહેશે, જાણતા રહેશે –આ પુસ્તક છે…

પુસ્તક જેમાં કોઈનો વિચાર સુસુપ્ત રીતે ધરબયેલો છે. એ વિચારના અનેક સ્વરૂપો હોઇ શકે, – ટૂંકી વાર્તા, નવલકથા, નિબંધ, લેખ, કવિતા, ગઝલ કે સાહિત્યના કોઈપણ સ્વરૂપે.

કોઈ એક સરસ પુસ્તક વ્યક્તિના વિચારો બદલી શકે છે. અને એ વિચારોથી એની સમજ બદલાય, એની સમજથી એનો સ્વભાવ બદલાય, એના સ્વભાવથી એનું વ્યક્તિત્વ બદલાય, અને એનું વ્યક્તિત્વ બદલાય એટલે વ્યક્તિ આખો અંદરથી બદલાઈ જાય. આ ક્યારે શક્ય થાય…?

– સારા ઉન્નત વિચારથી. જે સારા પુસ્તકોના વાંચનમાંથી મળે. વ્યક્તિ બહારથી એવોને એવોજ દેખાતો હોય, પણ અંદરથી એ બદલાઈ જાય છે. પહેલા હતો એના કરતાં વધુ સમજદાર બને છે. નવા ઉત્કૃષ્ઠ વિચારો એ વ્યક્તિની સમજમાં સ્પષ્ટતા લાવે છે, એને અંદરથી નિખારે છે, વૈચારિક રીતે ધોઈને ઉજળોબળાક કરી દે છે.

ગાંધીબાપુએ કહ્યું છે કે : ‘સારા પુસ્તકો રત્નો કરતાં પણ વધુ અમૂલ્ય છે. રત્નો બહારથી જ પ્રકાશતા હોય છે, જયારે સારા પુસ્તકો વ્યક્તિ અંદર જ્ઞાનથી પ્રકાશિત કરતાં હોય છે.’

સરસ પુસ્તક વાંચ્યા પહેલા વ્યક્તિ પોતે જે સમજતો, વિચારતો, જાણતો અને દુનિયાને જે રીતે જોતો, નિહાળતો હતો એ નજરિયો  આખો જ બદલાઈ જતો હોય છે. વ્યક્તિ જે પહેલા હતો એ પુસ્તક વાંચ્યા પછી એની વૈચારિકશક્તિને એક આખા અલગ ફલક પર લઈ જાય છે. આપણે આપણી જાતને વધુ નિકટથી નિહાળી શકીએ છીએ. આપણી જાતનું ‘newly updated version’ કરી આપે છે.

બંધ પુસ્તકોમાં માહિતીનો ભંડોળ ભરેલો હોય છે. એમાંથી આપણે જે વિષય પર અભ્યાસ કરવો હોય એ કરી શકીએ છીએ. જે વિષયમાં દિલચસ્બી હોય એવા પુસ્તકો વાંચીને અવનવું જાણી શકાય, શીખી શકાય. જે આપણું મંતવ્ય, સમજણશક્તિ, વિચારશક્તિને વિસ્તૃત ફલક પર ઉજાગર કરે છે, કલ્પનાશક્તિ ખીલવે છે. જીવનને અલગ પરિમાણથી (dimension) જોવાનો દ્રષ્ટિકોણ આપે છે, જીવનમાં થતાં સારા-નરસા અનુભવોમાં માનસિક રીતે સ્થિતપ્રગ્ન રાખે છે. દૂ:ખદ પરિસ્થિતિમાં પણ દિર્ધદ્રષ્ટિથી જોવાની દ્રષ્ટિ કેળવે છે.

વાંચન વગર આપણી વિચારશરણી, કલ્પનાશક્તિ અમુક હદ સુધી પરિસીમિત જ રહે છે. વાંચન એ અંતરાય તોડી નવી દુનિયામાં વિહાર કરવા, આનંદમાં રાચવા, નવો દ્વાર ખોલી આપે, આપણી કલ્પનાશક્તિને પાંખો આપે, નવા ઉત્કૃષ્ટ વિચારો આપે, જીવન વિષેની આપણી સમજણને વધારે છે. પુસ્તક વાંચતાં વાંચતાં આપણને એક આખી અલગ જ દુનિયામાં લઈ જાય છે. પુસ્તકમાં લખેલું વર્ણન આપણને નવા નવા સ્થળો, વ્યક્તિઓ, પરિસ્થિતિનો પરિચય કરાવે છે. એના વિષેની ઘણી અકલ્પેલી શક્યતાઓ, વિભિન્ન દ્રષ્ટિકોણોના પડળો છતાં કરે છે.

જો કોઈ ફ્રીક્શન, ફેન્ટસી કે સાયન્સ ફ્રીક્શન નોવેલમાં ભરપૂર રસાળ વર્ણનથી ભરેલી વાર્તા કહી હોય તો વાંચવાની મજા જ પડી જાય. એ આપણી ઈમેજીનેશનને કાલ્પનિક પણ વાસ્તવિકતા મહેસુસ થાય એવી દુનિયામાં ખેંચી જાય છે. આ પ્રકારની નોવલમાં નરપશુ, બોલતા પ્રાણીઓ, રૂપ બદલી શકાય એવી શક્તિ કે જાદુ, હવામાં ઊડવાની શક્તિ, લોકોના મન વાંચવાની શક્તિ, ગાયબ થવાની શક્તિ, વ્યક્તિ કે વસ્તુને કંટ્રોલ કરવાની તાકાત, સ્પેસ, ટાઇમ-ટ્રાવેલ કરી શકાય એવી ઘણી બધી રસપ્રદ વાતો વાંચવાની મજા પડી જાય એવી કાલ્પનિક વાસ્તવિતાનો જાદુ પુસ્તકોમાં છે. તમે એક જ જગ્યાએ બેસીને નવીજ દુનિયામાં ડૂબકી મારી શકો છો.

પુસ્તકો એ એક પ્રકારના ટાઇમ-ટ્રાવેલ જેવુ જ છે. પુસ્તક વાસ્તવિક દુનિયામાંથી છટકબારી કરવાનો ‘એસ્કેપ વે’ આપે છે. જેમાં આપણે લેખકે સર્જેલી દુનિયામાં વિહાર કરી શકીએ છીએ.

અત્યારે તમે 2076 માં દુનિયા કેવી હશે..? લોકો કેવા ક્રાઇમ કરશે..? ટાઈમ-મશીન દ્વારા ભવિષ્ય કે ભૂતકાળમાં જઈ શકાય એ પ્રકારની નોવેલ્સ સોફામાં કે હીંચકા પર બેઠા બેઠા વાંચતાં આપણી ઈમેજીનેશન 50 વર્ષ પછીના ભવિષ્યકાળમાં લઈ જાય છે. અને એ ફ્યુચરેસ્ટિક સાયન્સ ફ્રિક્સન નોવેલ વાંચતાં વાંચતાં મમ્મી બૂમ પડે કે ‘ ચકા…. હેડ જે ચા પીવા….. ’ એટલે ચકો એક જ ક્ષણમાં 2076 માંથી 2017ના વર્તમાનકાળમાં હાજર. –ચા પીવા. ‘આટલું વાંચીને આવું છું મમ્મે…’.

આ એક પ્રકારનું ટાઈમ-ટ્રાવેલ જ તો છે. આ તાકાત પુસ્તકમાં છે. ફક્ત સરસ ઈમેજીનેશન ખીલવવી પડે. અને આ ઈમેજીનેશન પુસ્તકો વાંચવાથી જ ઘડાય. તીક્ષ્ણ થાય, વિસ્તૃત ફલક પર વિસ્તરે.

જેમ શારીરિક શૌષ્ઠવ મસ્ક્યુલર બનવું હોય તો મસલ્સને સ્ટ્રેસ આપવો પડે, નિયમિત કસરત કરવી પડે. એવી જ ટ્રેનિંગ માનસિક સ્તરે કરવી પડે, – ઈમેજીનેશન શાર્પ કરવા અલગ અલગ જોનરા (genre) ઉપરના અવનવા સરસ પુસ્તકો વાંચવા પડે. મજાની વાત એ છે કે એક જ જગ્યાએ બેસી રે’વાનું ને એક આખી અલગ જ દુનિયામાં ઘૂસી જવાનું. કોઈ શારીરિક શ્રમ કે ટિકિટ લીધા વગર, બસ ઈમેજીનેશન વાપરવાની અને સફર કરવાની…

અત્યાર સુધીના મહાન વિચારક અને નોબલ-પ્રાઇઝ વિજેતા ભૌતિકશાસ્ત્રી આલ્બર્ટ આઇન્સટાઇને ભારપૂર્વક કહ્યું છે કે;

‘Imagination is more important than knowledge.’

‘જ્ઞાન કરતાં પણ કલ્પનાશક્તિ સૌથી વધુ મહત્વની છે.’

પુસ્તકો આપણાં જીવનના વિકાસ માટે ખૂબ અગત્યનો ભાગ ધરાવે છે. ખરા અર્થમાં આપણો સાચો મિત્ર છે. કોઈ સિક્રેટ કે દગો ન કરે. આપણી પાસેથી કોઈ એની ડિમાન્ડ હોતી નથી. જો કોઈ પુસ્તક ન ગમે તો બાજુમાં મૂકી દેવાનું (તો’યે રિસાય તો ના જ) ને બીજું પુસ્તક લેવાનું. પુસ્તકો તો ખુલ્લો ખજાનો છે. આપણે વાંચી વાંચીને લૂંટવાનો હોય. મજા કરવાની હોય, અને ઘણું બધુ એમાંથી શીખવા મળે. પુસ્તકો તો એની અંદર ધરબાયેલી દુનિયાનો દરવાજો સદંતર ખુલ્લો જ રાખીને બેઠી હોય છે. બસ આપણે વાંચીને અંદર પ્રવેશ કરવાનો હોય છે. જો ડોકયુ કરો ને રસપ્રદ લાગે તો વાર્તા આપણને હૂની ખેંચીને એની દુનિયામાં લઈ જાય. આગળ શું થશે…!? શું આવશે…? એવી ઉત્કંઠા પુસ્તકના છેલ્લા પાનાં સુધી વાંચી રાખવા મજબૂર કરી રાખે.

ઈમેજીનેશન આપણને એક એવી દુનિયામાં લઈ જાય છે, જેનું અસ્થિત્વ હકીકતમાં હતું જ નથી, પણ એનું અસ્થિત્વ આપણે ઘડેલી ઈમેજીનેશનથી ઊભું થાય છે, વગર ઈમેજીનેશને આપણે ક્યારેય ત્યાં જઈ જ ન શકીએ, અને એનું અસ્થિત્વ પણ ઊભું ન થાય. – કાર્લ સાગન (ખગોળશાસ્ત્રી)

પુસ્તક એ એક એવું ઉપકરણ છે જે આપણી ઈમેજીનેશનને પાંખો આપે છે. આકાશ અને પાતાળથી પણ અનંત વિસ્તરેલી અવિરત દુનિયા છે ત્યાં. (કેટલીકવાર પુસ્તક વાંચ્યા પછી લેખક બનવાની ઈચ્છા ઊભી થાય. ઈમેજીનેશનથી વાર્તા રચવાની, પાત્રો ઘડવાની, એમાં લાગણી પૂરવાની, પાત્રોને વાચા આપી એમાં પ્રાણ ફૂંકીને શબ્દોમાં આલેખવાની મહેચ્છા જાગે. કાલ્પનિક દુનિયામાં તમે ઈચ્છો એવું સર્જન કરી શકો છો. It’s a fully customized world. All up to us which sort of tools we use to sculpt it.)

પુસ્તક એ એવું ઉપકરણ છે કે, તમે ખુલ્લી આંખોએ સપનું દેખાડે છે. પુસ્તકમાં એક આખી સર્જેલી દુનિયા ધરબાઇને સુસુપ્ત અવસ્થામાં પડી હોય છે. વાંચો ત્યારે એ વાંચકની ઇમેજીનેસનમાં એ જીવંત બની જાય છે, વર્ષો પહેલા મૃત્યુ પામેલો લેખક, સર્જકે એને ઘડેલી દુનિયાને વાંચીએ ત્યારે એ આપણી ઇમેજીનેશનમાં સૂક્ષ્મ રૂપે આવીને જીવી જતો હોય છે. અને એ સદંતર જીવતો જ રહે છે, જ્યાં સુધી પુસ્તક અને વાંચક બન્ને હયાત હોય ત્યાં સુધી.

“ પુસ્તક એ ગજબની વિસ્મયકારક વસ્તુ છે. વૃક્ષમાંથી બનાવેલું કાગળ સીધું સપાટ અને ગમેતેમ વાળો એમ વળે એવી નાજુક વસ્તુ છે. જેના ઉપર કેટલાયે અલગ અલગ કાળા વાંકાચૂંકા શબ્દો-ચિત્રો અંકિત કરેલા હોય છે. પણ જ્યારે તમે એ વાંચો કે જુઓ છો ત્યારે તમે બીજા વ્યક્તિના દિમાગમાં ઘૂસી જાવ છો, એ વ્યક્તિ કદાચ હજારોવર્ષો પહેલા મૃત્યુ પામ્યો હશે. એટલા હજારોવર્ષો પૂર્વેથી એ લેખક શાંતિથી એ કાગળમાંથી તમારી સમક્ષ સ્પષ્ટ બો0લે છે, સીધું જ તમને. લેખન એ કદાચ મનુષ્યે કરેલી સૌથી મહાન શોધોમાંની એક છે. ક્યારેય એકબીજાને ન મળેલા, કેટલાય યુગો દૂર રહેતા લોકોને એકબીજા સાથે જોડતી, ભેગા કરતી કડી રૂપ છે, પુસ્તક એ સમયના બધા બંધનો તોડી નાખે છે. પુસ્તક એ એવી સાબિતી પૂરે છે કે માનવી એ જાદુઇ કામ કરવા માટે શક્તિમાન છે.”

– કાર્લ સાગન (ખગોળશાસ્ત્રી)

પુસ્તકો વગરનો રૂમ એ બારીઓ વગરના રૂમ જેવો છે.

– Heinrich Mann

મતલબ, રૂમમાં કોઈ હવા-ઉજાસ માટેની જગ્યા ન હોય તો એ બંધિયાર કોટડી થઈ જાય. જો બારી-બારણાં ખુલ્લા હોય તો રૂમ હવા-ઉજાસ વાળો ફ્રેશ લાગે. રૂમ મતલબ આપણું દિમાગ અને બારીઓ મતલબ પુસ્તકો. સારા પુસ્તકો એ આપણાં દિમાગમાં જ્ઞાન રૂપી વિચારો દાખલ કરે છે. વર્ષો પુરાણી કુંઠિત વિચારસરણી, ગેરમાન્યતા દૂર કરી નવા updated વિચારો આપે. આપણાં મનનું સંવર્ધન કરે છે. જ્યારે જીવનમાં નિરાશા ઘેરી વળે, તકલીફો ટૂટી પડે, વિશ્વાસ ઉઠી જાય, શ્રધ્ધા ડગી જાય, ત્યારે સારા પુસ્તકોનું વાંચન આપણને પ્રેરણા આપે, ફરીથી ઊભા થઈને આગળ વધવા આંતરિક બળ પૂરે છે…

આ નિર્જીવ પુસ્તકમાં આટલું કૌવત કેવી રીતે હોઇ શકે…?, છે તો એક કાગળિયું જ ને…!

– હા, છે તો એ કાગળિયું જ, પણ એ કાગળ ઉપર કોઈકનો વિચાર ધબકતો હશે, કોઈકનો અનુભવ બોલતો હશે, કોઇ માણસની શૂન્યમાંથી સર્જન કર્યું એની આખી જીવન કહાની હશે, પ્રેરણાદાયી નવલકથાના પ્રેરક પાત્રો બોલતા હશે, કોઈકે જીવનમાં ઠોકરો ખાઈને શિખેલા બોધ પાઠ કહ્યા હશે, કોઈ કવિ કે ગઝલકારે દિલની લાગણીઓ, મનમાં ભભૂકતી ચિંગારીઓને ચંદ લબ્જોમાં સંક્ષિપ્ત (compress) કરી કવિતા કે ગઝલોમાં લપેટી લીધી હશે. ભુતકાળના પુરાવા, વર્તમાનની વાસ્તવિકતા અને ભવિષ્યની શક્યતાઓને સંકેલી એક કાગળ પર અંકિત કરીએ ત્યારે એ સમય-સંજોગો પુસ્તકમાં પુરાઈ જાય. અને આપણે વાંચીએ ત્યારે એ આપણાં મનમાં જીવંત બની જાય છે. આ એ પુસ્તકનું કૌવત છે… બોસ !

એ વ્યક્તિઓએ એમના વિચારો, મંતવ્યો, કે ફિલોસોફી આજથી પચાસ-સો કે હજાર વર્ષો પહેલા કહેલી હશે. એ વ્યક્તિ તો ખુદ અત્યારે તમારા કે મારા અંદર પ્રાણ ફૂંકી, ઉત્સાહનો સંચાર કરી, પીઠબળ આપવા તો આવવાના નથી જ that for sure, પણ  એમના અમૂલ્ય વિચારો, અનુભવો, જ્ઞાન એ પુસ્તકમાં મૂકીને ગયા છે. એમને મળવું હોય તો – એમના પુસ્તકો વાંચવાની જરૂર છે. એમના વિચારોને મમળાવાની જરૂર છે, ગમે તો જીવનમાં ઉતારવાની તો ખાસ જરૂર છે…

એમણે જે ઠોકરો ખાઈને અડધી જિંદગી કોઈ એક શીખ કે અનુભવ મેળવવા માટે ગુજારી દીધી હોય એને આપણે વાંચીને શીખી શકીએ છીએ. અને એમના એ તારણ પર પહોંચવા માટે આપડે -એમણે જે ઠોકરો ખાધી એ ફરીથી ખાઈને (શીખવામાં) ખોટો સમય વ્યર્થ નથી કરવાનો. એ પુસ્તકમાં એમનો સ્વ-અનુભવ એટલા માટે જ તો લખ્યો છે કે આપણે એ ભૂલ ફરીથી ન કરીએ. એ શીખવા ખોટા ફાંફાં ન મારીએ. પુસ્તકો વાંચીને એમના અનુભવોમાંથી શીખીને એ અનુભવો પોતાનો કરી શકાય. પુસ્તકો આપણને દુનિયામાં બનતી કે ગતમાં બનેલી દરેક જીવંત યા મૃત –વ્યક્તિ, વસ્તુ કે પરિસ્થિતિ સાથે નજીકથી પરિચય કરાવે છે. માતબર (ઠોસ) જાણકારી આપે.

મનીલો કે, ભૂતકાળમાં જે કોઈ મહાન વિચારકો, લેખકો, વૈજ્ઞાનીકો, ફિલોસોફરો કે કોઈપણ નામચીન લોકો થઈ ગયા એમના વિષે કશું લખાયું જ ન હોત તો શું થાત….? think for a while…..

આપણે ભૂતકાળમાં લોકોએ શું કર્યું એના વિષે કશું ખબર જ ન હોત. એમનો કોઈ વારસો જ ન મળત. ન્યુટને શોધેલ ગુરુત્વાકર્ષણ બળનો સિધ્ધાંત શું છે એની યે ખબર ન હોત. બસ ન્યુટનને અને એમની આજુબાજુના લોકોને એ વિષે જાણ થઈ હોત. એમના મૃત્યુ પછી એમના સાથે એમની મહાન શોધો પણ વિસરાઈ ગઈ હોત.

ભૂતકાળમાં બનેલા મહાન વ્યક્તિએ શું કર્યું એ ક્યાંક લખાયું હોય તો આપણને ખબર પડે કે ભઈ –આઈન્સ્ટાઈને સાપેક્ષવાદનો સિદ્ધાંત શોધ્યો છે ! જો એ ન લખાયું હોત તો આપણાં વૈજ્ઞાનીકો એ શોધવા, જાણવા ફરીથી એકળો ઘૂંટવો પડે. ભૂતકાળમાં થયું એ લખાયું એટલે આપણે એનાથી પરિચિત થયા, શીખી શકયા, હજારો વર્ષો પહેલા શોધાયેલી વસ્તુ કે અનુભવેલું જ્ઞાન પુસ્તકોમાં સચવાયું એટલે અહીં આપણાં સુધી પહોંચ્યું. વગર પુસ્તકોએ દુનિયાનો વિકાસ સીમિત થઈ જાય. પુસ્તકો તો ભુતકાળમાં જીવી જાણેલા લોકો સાથેનો પરિચય કરાવે છે.

જેટલી શોધો થાય છે

કે જે કશું નવું સર્જાય છે –એ આજદિન સુધી લખાતું આવ્યું છે. વૈજ્ઞાનિકો, લેખકો, ફીલોસોફરો એમણે જે સર્જન કર્યું હોય એને તમારા-મારા જેવા જિજ્ઞાસુઓ વાંચે છે, જાણે છે, શીખે છે, મનોમંથન કરે છે. અને એ મહાન વ્યક્તિઓનું જ્ઞાનરૂપી અનુભવામૃત લઈને એમની અધૂરી જર્નીથી શરૂઆત કરે છે. આ વારસો પુસ્તકમાં જળવાયો હોય તો ફરીથી એકળો ઘૂંટવો ના પડે. એટલે પુસ્તકો એ હજારો વર્ષો પુરાણું જ્ઞાન વહાવતો અને વહેંચતો મીઠો દરિયો છે… Books are the ocean of knowledge.

આતો જસ્ટ વાત છે :-

“ જો નિરક્ષરતા એ અભિશાપ અને અંધકાર છે, તો આ અભિશાપના અંધકારમાંથી બહાર નીકળવા ‘સારા પુસ્તકો’ એ મશાલ સમાન છે. ”

– અજ્ઞાત.

http://matrubharti.com/book/8199/

Posted in Uncategorized

દુનિયાનો સૌથી મોટો ઠગ કોણ…?

એકવાર એક જીજ્ઞાસુ શિષ્યે ગુરુને પ્રશ્ન પૂછ્યો : ‘ગુરુજી, દુનિયાનો સૌથી મોટો ઠગ કોણ..?’
ગુરુજી પ્રશ્ન સાંભળી થોડીકવાર મૌન સેવ્યું: પછી વિચારીને જવાબ આપ્યો : ‘ સાધુ, સંત, મહાત્મા આ બધા દુનિયાના સૌથી મોટા ઠગ છે. ’

શિષ્યના ચહેરા પર મૂંઝવણના ભાવ ખેંચાતા વિચાર્યું : ગુરુએ મારા પ્રશ્નને મજાકમાં લીધો હશે એટલે જ એમણે મજાકમાં જવાબ આપી દીધો હશે.

પણ ગુરુના ચહેરા પર કોઈ મજાકના ભાવ દેખાતા નહતા. સ્થિર-ગંભીર ભાવ હતા. એટલે શિષ્યે સ્પષ્ટતા કરવાં અને જવાબમાં રહેલું ગૂઢસત્ય જાણવા સ્વભાવગત જિજ્ઞાસા જાગી.

‘ સાધુ સંતો…ચોર…? ગુરુજી આપનો જવાબ સમજાયો નહીં. જરા… ’

ગુરુએ શિષ્યની ઘેડ પાડવા જવાબ આપ્યો : ‘ આખી દુનિયાને ઠગનારી ખુદ ‘માયાને’ જેણે ઠગી લીધી હોય એનાથી મોટો બીજો ઠગ કોણ હોઇ શકે…? ’

ગુરુના તીક્ષ્ણ જવાબ સાંભળી શિષ્યના ચહેરા પર પ્રસન્નતાના ભાવો ખીલી ઉઠ્યા –હ્રદયમાં પૂજ્યભાવ પ્રગટતા પ્રણામ કર્યા.

***